„Chaos. Narodziny nowej nauki” – James Gleick. Recenzja książki o teorii chaosu

0

Chaos. Narodziny nowej nauki

James Gleick

4,4/5
ocena redakcji
  • Rzetelność5
  • Przystępność4
  • Aktualność3
  • Wartość dla czytelnika5

Werdykt: Reportaż o narodzinach teorii chaosu – od motyla Lorenza po fraktale Mandelbrota. Wzorzec dziennikarstwa naukowego, który mimo lat czyta się jak powieść.

Tytuł oryginału
Chaos: Making a New Science
Tłumaczenie
Piotr Jaśkowski
Wydawnictwo
Zysk i S-ka
Data wydania
16 kwietnia 2018
Liczba stron
404
ISBN
9788381163200
Kategoria
matematyka, fizyka, historia nauki
Ocena czytelników
–
Brak ocen – bądź pierwszy
Jedna ocena z jednego urządzenia. Napisz recenzję

Recenzja redakcyjna · Jak oceniamy książki

James Gleick, dziennikarz „New York Timesa”, wydał „Chaos” w 1987 r. Książka trafiła do finału Nagrody Pulitzera i spopularyzowała pojęcie efektu motyla daleko poza światem nauki. Opowiada o grupie matematyków, fizyków i biologów, którzy w latach 60. i 70. odkryli, że proste równania mogą dawać nieprzewidywalne wyniki. Polskie wydanie Zysk i S-ka z 2018 r. przełożył Piotr Jaśkowski.

O czym jest książka?

Pierwszy rozdział opisuje meteorologa Edwarda Lorenza z MIT, który w 1961 r. powtórzył symulację pogody, wpisując liczby zaokrąglone do trzech miejsc po przecinku zamiast sześciu. Po kilku tygodniach symulowanego czasu prognoza wyglądała zupełnie inaczej. Z tej obserwacji wyrosło pojęcie wrażliwości na warunki początkowe i obraz motyla, który trzepotem skrzydeł może wpłynąć na pogodę na drugim końcu świata. Gleick pokazuje, jak Lorenz dotarł do atraktora w kształcie skrzydeł motyla.

Kolejne rozdziały przedstawiają innych bohaterów. Benoît Mandelbrot z IBM szuka wzorów w cenach bawełny i długości linii brzegowej Wielkiej Brytanii i tworzy geometrię fraktalną. Biolog Robert May odkrywa, że proste równanie wzrostu populacji przy pewnych parametrach przestaje dawać stabilne wyniki. Mitchell Feigenbaum na kalkulatorze odkrywa stałą, która pojawia się w zupełnie różnych układach. Gleick opisuje też eksperymenty z turbulencją, kapiącym kranem i rytmem serca.

Czego się dowiesz z tej książki?

  • czym jest efekt motyla i wrażliwość na warunki początkowe,
  • jak wygląda atraktor Lorenza i co znaczy, że układ jest deterministyczny, a mimo to nieprzewidywalny,
  • czym są fraktale i jak Mandelbrot mierzył długość linii brzegowej,
  • jak proste równanie logistyczne opisuje populacje zwierząt i przechodzi w chaos,
  • dlaczego prognozy pogody mają naturalny limit kilku do kilkunastu dni.

Jak czytać tę książkę?

Gleick nie używa wzorów, ale opisuje równania słowami i rysunkami, więc warto mieć pod ręką kartkę albo arkusz kalkulacyjny. Równanie logistyczne z rozdziału o Robercie Mayu można samodzielnie przeliczyć w kilkunastu wierszach Excela i zobaczyć, jak przy rosnącym parametrze wynik przechodzi od stabilnej wartości przez oscylacje do chaosu. Książka opisuje stan nauki z lat 80.; od tego czasu teoria chaosu stała się częścią standardowego programu fizyki i matematyki, a modele pogody i klimatu korzystają z prognoz zespołowych, które biorą pod uwagę jej wnioski.

O autorze

James Gleick (ur. 1954) studiował literaturę angielską i lingwistykę na Harvardzie, a potem przez dziesięć lat był reporterem i redaktorem „New York Timesa”. „Chaos” był jego debiutem książkowym i od razu przyniósł mu finał Nagrody Pulitzera oraz National Book Award. Później napisał biografie Richarda Feynmana („Geniusz”) i Izaaka Newtona, a także „Informację”, historię idei informacji od tam-tamów po teorię Claude’a Shannona. Pisze przystępnie, ale z ogromną dbałością o szczegóły i źródła.

Mocne strony

  • Reportaż naukowy na najwyższym poziomie. Gleick przeprowadził setki rozmów z bohaterami i oddaje atmosferę odkrycia jak dobry pisarz.
  • Interdyscyplinarność. Książka pokazuje, jak meteorologia, biologia populacji, matematyka i fizyka doszły niezależnie do podobnych wniosków.
  • Zrozumiałość bez wzorów. Trudne idee, takie jak atraktory czy bifurkacje, są wyjaśnione przez rysunki i porównania.

Słabsze strony

  • Wiek książki. Ostatnie rozdziały opisują przyszłość teorii chaosu z perspektywy lat 80., więc brakuje nowszych zastosowań.
  • Nierówny poziom trudności. Fragmenty o turbulencji i przestrzeni fazowej są trudniejsze niż reszta tekstu.

Dla kogo?

Dla licealistów i studentów kierunków ścisłych, dla nauczycieli matematyki i fizyki szukających opowieści do lekcji oraz dla każdego, kto słyszał o efekcie motyla i chce wiedzieć, skąd się wziął. Biolodzy znajdą tu ciekawy rozdział o dynamice populacji.

Werdykt

4,4/5. Klasyka dziennikarstwa naukowego, która przybliża jedną z ważniejszych idei XX wieku. Ocenę obniżamy tylko za wiek: współczesnych zastosowań trzeba szukać gdzie indziej.

Przeczytaj też nasze recenzje

Powiązane artykuły na Biomist

Źródła

Oceń ten post
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x