Mikroskop odwrócony do hodowli komórkowych – budowa, kontrast fazowy, obiektywy, fluorescencja, konfluencja i dobór

0
W skrócie: mikroskop odwrócony ma obiektywy pod stolikiem, a oświetlacz i kondensor nad nim, więc komórki rosnące na dnie butli, szalki lub płytki wielodołkowej ogląda się bez otwierania naczynia. Kondensor o długiej odległości roboczej, rzędu kilkudziesięciu milimetrów, zostawia miejsce na butle hodowlane. Podstawowy zestaw obiektywów to 4×, 10× i 20× z kontrastem fazowym Ph1 oraz 40× z Ph2, wszystkie z korekcją na grubość plastikowego dna. Kontrast fazowy i kontrast Hoffmana działają przez plastik, DIC wymaga dna szklanego. Mikroskop odwrócony służy do oceny konfluencji, morfologii i kontaminacji, a w wersji z fluorescencją i inkubatorem stolikowym do obrazowania żywych komórek.

Co to jest mikroskop odwrócony i do czego służy

W mikroskopie o budowie klasycznej obiektyw patrzy na preparat z góry, a światło przechodzi od dołu. W mikroskopie odwróconym układ jest odwrotny: obiektyw znajduje się pod stolikiem i patrzy w górę przez dno naczynia. Komórki przylegające rosną właśnie na dnie, więc obiektyw ma do nich najbliżej, a od góry zostaje miejsce na wysoką butlę z pożywką.

W pracowni hodowli komórkowych mikroskop odwrócony stoi przy komorze bezpieczeństwa biologicznego i służy codziennie. Przed pasażem sprawdza się konfluencję, czyli jaką część dna pokrywają komórki. Przy zmianie pożywki ogląda się kształt komórek i szuka śladów kontaminacji. Ten sam typ mikroskopu służy do mikromanipulacji, na przykład w embriologii, oraz do obserwacji żywych organizmów w szalkach.

Budowa mikroskopu odwróconego

Nad stolikiem znajduje się kolumna z lampą i kondensorem. Kondensor ma długą odległość roboczą, w modelach do hodowli rzędu 50–80 mm, i często da się go odchylić, by wstawić wysoką butlę. Pod stolikiem obraca się rewolwer z obiektywami. Światło po przejściu przez preparat i obiektyw trafia na pryzmat, który kieruje je do okularów i portu kamery.

Stolik ma uchwyty na typowe naczynia: butle T25 i T75, szalki 35, 60 i 100 mm, płytki wielodołkowe i szkiełka. Prostsze modele mają stolik nieruchomy, po którym przesuwa się naczynie ręką. Lepsze mają stolik krzyżowy z pokrętłami, a modele badawcze stolik zmotoryzowany, który sam wraca do zapisanych pozycji w płytce.

Oświetlenie to dziś najczęściej dioda LED. Modele z fluorescencją mają drugi tor oświetlenia, prowadzony od dołu przez obiektyw, z kostkami filtrów dla barwników niebieskich, zielonych i czerwonych. Port kamery pozwala dokumentować hodowle, a w nowszych modelach kamera i ekran są wbudowane w statyw.

Rodzaje mikroskopów odwróconych

RodzajWyposażenieDla kogo
Rutynowy do hodowliobiektywy 4×–40×, kontrast fazowy, LED, prosty stolikkażda pracownia hodowli komórkowych, kontrola przy komorze BSC
Z kamerą i ekranemwbudowana kamera, zapis zdjęć, czasem pomiar konfluencjidokumentacja, dydaktyka, praca bez okularów
Z fluorescencjąoświetlenie LED lub lampa, kostki filtrów, czuła kamerakomórki z białkami fluorescencyjnymi, transfekcja, barwienia
Badawczy z inkubatorem stolikowymstolik zmotoryzowany, autofokus, komora 37 °C i CO₂obrazowanie poklatkowe żywych komórek przez godziny i dni
Z kontrastem Hoffmana i mikromanipulatoramiobiektywy HMC, stolik grzany, mikroiniektoryembriologia, iniekcje do komórek i zarodków
Metalograficznyświatło odbite, próbka leży szlifem w dółbadania materiałów i zgładów metali

Ostatnia pozycja pokazuje, że nazwa „mikroskop odwrócony” obejmuje też przyrządy dla metalurgów. Przy zakupie do hodowli komórkowych sprawdza się, czy model ma światło przechodzące i kontrast fazowy.

Kontrast fazowy, Hoffman i DIC – techniki obserwacji

Żywe komórki w pożywce są prawie przezroczyste. W zwykłym jasnym polu widać je słabo, dlatego standardem jest kontrast fazowy. Pierścień w kondensorze i pierścień fazowy w obiektywie zamieniają różnice w drodze optycznej światła na różnice jasności. Komórki wyglądają na ciemniejsze od tła z jasną obwódką (halo). Obiektywy fazowe oznacza się Ph1, Ph2 lub Ph3, a pierścień w kondensorze ustawia się zgodnie z oznaczeniem obiektywu.

TechnikaPrzez plastikObrazZastosowanie
Jasne poletaksłaby kontrast nieobarwionych komórekpreparaty barwione, kolonie, zarodki
Kontrast fazowytakciemne komórki z jasnym halorutynowa ocena hodowli i konfluencji
Kontrast modulacyjny Hoffmanatakwrażenie plastyczności, bez halooocyty, zarodki, mikromanipulacja
DIC (kontrast Nomarskiego)nie, plastik zaburza polaryzacjęplastyczny, cienkie przekroje optycznenaczynia ze szklanym dnem, badania
Fluorescencjatak, lepiej przez szkło przy dużych powiększeniachświecące struktury na ciemnym tlebiałka fluorescencyjne, barwniki żywotności

Plastikowe dno butli ma grubość około 1 mm, a szkiełko nakrywkowe 0,17 mm. Obiektywy do hodowli mają długą odległość roboczą i korekcję na grubszy plastik, często z pierścieniem regulacyjnym. Do zdjęć w dużym powiększeniu używa się szalek ze szklanym dnem grubości 0,17 mm i obiektywów zwykłych.

Jak dobrać mikroskop odwrócony do pracowni

Do codziennej kontroli hodowli wystarcza model rutynowy z obiektywami 4×, 10× i 20× z kontrastem fazowym i kamerą. Obiektyw 4× daje przegląd całego pola i pozwala znaleźć kolonie lub skupiska, 10× i 20× służą do oceny konfluencji i kształtu komórek. Obiektyw 40× przydaje się rzadziej, głównie do szczegółów morfologii i oceny podziałów.

Fluorescencję dokupuje się wtedy, gdy pracownia rutynowo transfekuje komórki lub pracuje z liniami wyrażającymi białka fluorescencyjne. Inkubator stolikowy i stolik zmotoryzowany mają sens przy badaniach migracji, podziałów i odpowiedzi na leki w czasie. To już inna klasa ceny i inny sposób pracy niż kontrola przed pasażem.

Przy zakupie zwraca się uwagę na odległość roboczą kondensora i to, czy da się go odchylić, na uchwyty do naczyń, których pracownia używa, oraz na kamerę i oprogramowanie. Pyta się też o serwis i dostępność obiektywów fazowych w późniejszym czasie.

Obsługa: ocena konfluencji i kontaminacji

Butlę wyjmuje się z inkubatora na krótko, a obserwację zaczyna od obiektywu 4× lub 10×. Konfluencję szacuje się jako procent powierzchni dna pokrytej komórkami, oglądając kilka pól, bo komórki rzadko rosną równo. Większość linii przylegających pasażuje się przy 70–90 % konfluencji, zgodnie z zaleceniem dla danej linii. Oprogramowanie części mikroskopów z kamerą liczy konfluencję automatycznie.

Kontaminacja bakteryjna daje zmętnienie pożywki i drobne, drgające punkty między komórkami, a pożywka z czerwienią fenolową często żółknie. Drożdże widać jako owalne komórki, często pączkujące, w łańcuszkach. Pleśnie tworzą nitki strzępek. Mykoplazm pod mikroskopem świetlnym nie widać, więc linie bada się okresowo testem PCR lub luminescencyjnym.

Kontrast fazowy ustawia się po każdej zmianie obiektywu. Pierścień w kondensorze musi pokrywać się z pierścieniem w obiektywie, co sprawdza się teleskopem centrującym wkładanym zamiast okularu albo soczewką Bertranda. Źle ustawiony kontrast fazowy daje płaski, szary obraz, który łatwo pomylić z kiepską kondycją komórek.

Bezpieczeństwo i konserwacja

Mikroskop stawia się obok komory bezpieczeństwa biologicznego, nie w niej, bo zaburzałby przepływ powietrza i zabierał miejsce. Butle ogląda się zamknięte, a płytki z pokrywką. Kroplę rozlanej pożywki z hodowli komórek ludzkich lub zakażonych wirusem traktuje się jak materiał biologiczny: wyciera się ją i odkaża stolik środkiem zgodnym z procedurą pracowni.

Obiektywy pod stolikiem są narażone na zalanie, gdy płyn wycieknie z płytki. Po zalaniu obiektyw wyciera się od razu, a przy zaschniętej pożywce czyści papierem do optyki z płynem zalecanym przez producenta. Stolik przeciera się 70 % etanolem, ale nie pryska się nim na optykę. Po pracy wyłącza się oświetlenie i zakłada pokrowiec, a filtry fluorescencyjne chroni się przed kurzem i wilgocią.

Najczęstsze pytania

Czym się różni mikroskop odwrócony od zwykłego?

Położeniem obiektywów i oświetlenia. W mikroskopie odwróconym obiektywy są pod stolikiem, a oświetlenie nad nim, więc patrzy się przez dno naczynia. Pozwala to oglądać komórki w butlach i płytkach bez przenoszenia ich na szkiełko.

Jakie obiektywy wybrać do hodowli komórkowych?

Zwykle 4× do przeglądu, 10× i 20× z kontrastem fazowym Ph1 do oceny konfluencji oraz 40× z Ph2 do szczegółów. Wszystkie powinny mieć długą odległość roboczą i korekcję na plastikowe dno.

Dlaczego DIC nie działa przez plastikowe naczynia?

Polistyren jest dwójłomny i zmienia polaryzację światła, a kontrast DIC się na niej opiera. Do DIC używa się naczyń ze szklanym dnem. Przez plastik dobrze działają kontrast fazowy i kontrast Hoffmana.

Jak ocenić konfluencję komórek?

Oglądając kilka pól w powiększeniu 4× lub 10× i szacując, jaki procent dna pokrywają komórki. Ocena na oko różni się między osobami, dlatego część pracowni używa kamery z programem liczącym konfluencję.

Czy pod mikroskopem odwróconym widać mykoplazmy?

Nie. Mykoplazmy są za małe i nie zmieniają wyraźnie wyglądu hodowli. Wykrywa się je testami PCR, luminescencyjnymi lub barwieniem DNA. Bakterie, drożdże i pleśnie zwykle widać w kontraście fazowym.

Czy mikroskop odwrócony nadaje się do liczenia komórek?

Tak. Komorę Bürkera lub jednorazową komorę do liczenia ogląda się w powiększeniu 10×. Wiele pracowni liczy komórki na tym samym mikroskopie, którym ocenia hodowle.

Zobacz też: Biotechnologia – sprzęt, odczynniki i metody · Sprzęt laboratoryjny – przewodnik A–Z · Inkubator CO₂ do hodowli komórkowych · Mikroskop świetlny – budowa i obiektywy · Komora laminarna a komora bezpieczeństwa biologicznego · Pożywki do hodowli komórkowych i surowica FBS · Wyposażenie laboratorium – lista i konfigurator · Wycena wyposażenia laboratorium

Oceń ten post
Czytaj dalej
Więcej o aparaturze i metodach biologii molekularnej: Biotechnologia – sprzęt, odczynniki i metody →
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x