„Sapiens. Od zwierząt do bogów” – Yuval Noah Harari. Recenzja książki

0

Sapiens. Od zwierząt do bogów

Yuval Noah Harari

3,7/5
ocena redakcji
  • Rzetelność3
  • Przystępność5
  • Aktualność4
  • Wartość dla czytelnika4

Werdykt: Brawurowa opowieść o 70 tysiącach lat naszego gatunku. Pobudza do myślenia, ale część tez to raczej eseistyczne prowokacje niż ustalenia nauki.

Tytuł oryginału
Sapiens: A Brief History of Humankind
Tłumaczenie
Justyn Hunia
Wydawnictwo
Wydawnictwo Literackie
Data wydania
28 lutego 2024
Liczba stron
552
ISBN
9788308083697
Kategoria
historia, antropologia
Ocena czytelników
–
Brak ocen – bądź pierwszy
Jedna ocena z jednego urządzenia. Napisz recenzję

Recenzja redakcyjna · Jak oceniamy książki

Yuval Noah Harari, historyk z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, wydał „Sapiens” po hebrajsku w 2011 r., a wersja angielska z 2014 r. stała się jednym z największych bestsellerów popularnonaukowych XXI wieku. Polskie wydanie Wydawnictwa Literackiego w przekładzie Justyna Huni jest regularnie wznawiane; opisujemy edycję z 2024 r. Recenzujemy ją z perspektywy biologa, bo wiele tez książki dotyczy ewolucji człowieka.

O czym jest książka?

Harari dzieli historię ludzkości na trzy rewolucje. Rewolucja poznawcza sprzed około 70 tysięcy lat dała Homo sapiens zdolność opowiadania o rzeczach, które nie istnieją – mitach, bogach, narodach, pieniądzach. Według autora właśnie ta zdolność, a nie siła czy narzędzia, pozwoliła naszemu gatunkowi współpracować w grupach liczących tysiące osób i wyprzeć neandertalczyków. Rewolucja rolnicza sprzed około 12 tysięcy lat dała więcej jedzenia, ale według Harariego pogorszyła życie przeciętnego człowieka.

Trzecia część dotyczy rewolucji naukowej od XVI wieku, którą autor łączy z imperializmem i kapitalizmem. W ostatnich rozdziałach Harari pyta o szczęście (czy dziś jesteśmy szczęśliwsi niż łowcy-zbieracze?) i o przyszłość gatunku w epoce inżynierii genetycznej i sztucznej inteligencji. Biologia pojawia się przez całą książkę: ewolucja hominidów, krzyżowanie się sapiens z neandertalczykami, wymieranie dużych ssaków po przybyciu ludzi do Australii i Ameryki, udomowienie roślin i zwierząt.

Czego się dowiesz z tej książki?

  • jakie gatunki człowieka żyły na Ziemi równocześnie z Homo sapiens,
  • jak rewolucja rolnicza zmieniła dietę, zdrowie i strukturę społeczną ludzi,
  • dlaczego przybycie ludzi do Australii i Ameryk zbiegło się z wymieraniem megafauny,
  • jak autor tłumaczy rolę wspólnych mitów w organizacji dużych społeczności,
  • jakie pytania o przyszłość gatunku stawia inżynieria genetyczna.

Jak czytać tę książkę?

„Sapiens” najlepiej czytać jako esej, a nie podręcznik. Harari ma talent do mocnych, uproszczonych tez, które łatwo zapamiętać, ale nie zawsze odpowiadają one konsensusowi naukowemu. Antropolodzy i archeolodzy krytykowali m.in. pomysł nagłej „rewolucji poznawczej” sprzed 70 tysięcy lat (dane archeologiczne wskazują raczej na stopniowy rozwój symbolicznego myślenia) oraz jednoznacznie negatywną ocenę rolnictwa. Przy rozdziałach o ewolucji człowieka warto mieć obok nowsze źródło, bo od 2011 r. opisano nowe gatunki i uzupełniono wiedzę o krzyżowaniu się populacji.

O autorze

Yuval Noah Harari (ur. 1976) jest izraelskim historykiem, który obronił doktorat w Oksfordzie, specjalizując się w historii średniowiecza i wojskowości. Na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie prowadził kurs z historii świata i właśnie z wykładów do tego kursu powstał „Sapiens”. Kontynuacje, „Homo deus” i „21 lekcji na XXI wiek”, dotyczą przyszłości ludzkości i technologii. Harari nie jest biologiem ani antropologiem, co tłumaczy, dlaczego fragmenty o ewolucji człowieka są w jego książce najbardziej dyskusyjne.

Mocne strony

  • Przystępność i rozmach. Autor potrafi w kilku zdaniach opowiedzieć tysiące lat historii i zainteresować nią czytelnika bez przygotowania.
  • Prowokujące pytania. Książka zmusza do zastanowienia się nad tym, co uważamy za oczywiste: pieniądze, państwa, prawa człowieka.
  • Łączenie biologii i historii. Ewolucja, ekologia i historia kultury są pokazane jako jedna opowieść.

Słabsze strony

  • Uproszczenia. Część tez przedstawiona jest jako fakt, choć w nauce są przedmiotem sporu lub mają słabe poparcie.
  • Mało źródeł. Książka ma niewiele przypisów, więc trudno sprawdzić, na czym autor opiera konkretne stwierdzenia.
  • Spekulacje w finale. Rozdziały o przyszłości są bardziej publicystyką niż analizą.

Dla kogo?

Dla czytelników, którzy chcą szerokiej, łatwej w odbiorze opowieści o dziejach ludzkości, i dla uczniów jako punkt wyjścia do dyskusji. Studenci biologii i antropologii powinni czytać ją razem z bardziej rygorystycznymi źródłami o ewolucji człowieka.

Werdykt

3,7/5. Świetnie napisana i inspirująca książka, która nauczyła miliony ludzi myśleć o historii w szerokiej skali. Ocenę obniżamy za uproszczenia i tezy przedstawiane z większą pewnością, niż pozwalają dane.

Przeczytaj też nasze recenzje

Powiązane artykuły na Biomist

Źródła

Oceń ten post
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x