SDS-PAGE i western blot – aparat, żele, transfer na membranę PVDF lub nitrocelulozę, blokowanie i detekcja
Co to jest SDS-PAGE i western blot
SDS-PAGE to elektroforeza w żelu poliakrylamidowym w obecności siarczanu dodecylu sodu. SDS denaturuje białka i opłaszcza je ładunkiem ujemnym mniej więcej proporcjonalnym do długości łańcucha. Po podgrzaniu z czynnikiem redukującym białka tracą strukturę przestrzenną, a w polu elektrycznym wędrują w żelu z szybkością zależną głównie od masy. Małe przechodzą dalej, duże zostają bliżej studzienek.
Sam żel pokazuje wszystkie białka próbki, np. po barwieniu błękitem Coomassie. Western blot idzie krok dalej. Białka z żelu przenosi się prądem na membranę, blokuje wolne miejsca, a potem inkubuje z przeciwciałem pierwszorzędowym, które rozpoznaje szukane białko, i drugorzędowym, które niesie enzym lub barwnik fluorescencyjny. W efekcie z kilku tysięcy białek lizatu widać jedno pasmo o znanej masie.
Jak działa elektroforeza w układzie Laemmlego
Żel składa się z dwóch części. Górny żel zagęszczający ma niskie stężenie akrylamidu i pH 6,8. W tym pH glicyna z buforu elektrodowego jest prawie obojętna i porusza się wolno, a jony chlorkowe szybko. Białka zostają ściśnięte między nimi w cienką warstwę. Na granicy z żelem rozdzielającym o pH 8,8 glicyna zyskuje ładunek, wyprzedza białka i od tego momentu białka rozdzielają się według masy w gęstszej sieci żelu.
Żel polimeryzuje się z akrylamidu i bisakrylamidu po dodaniu nadsiarczanu amonu (APS) i TEMED. Monomer akrylamidu jest neurotoksyczny, więc roztwory przygotowuje się w rękawicach, a wiele laboratoriów kupuje żele gotowe (precast). Żel gradientowy, np. 4–20 %, rozdziela szeroki zakres mas na jednym żelu i jest wygodny, gdy nie wiadomo, czego się spodziewać.
| Stężenie żelu rozdzielającego | Orientacyjny zakres mas białek | Uwagi |
|---|---|---|
| 6–8 % | ok. 50–250 kDa | duże białka, receptory, białka cytoszkieletu |
| 10 % | ok. 20–150 kDa | dobry wybór na start |
| 12 % | ok. 15–100 kDa | najczęściej stosowany do lizatów |
| 15 % | ok. 10–60 kDa | małe białka, histony |
| gradient 4–20 % | ok. 10–250 kDa | szeroki zakres, ostre prążki |
| żele Tris-trycyna | poniżej 10–15 kDa | peptydy i bardzo małe białka |
Próbkę miesza się z buforem Laemmlego (SDS, glicerol, błękit bromofenolowy, β-merkaptoetanol lub DTT) i ogrzewa kilka minut w ok. 95 °C. Białka błonowe, które w wysokiej temperaturze agregują, ogrzewa się łagodniej, np. w 37–70 °C. Na żel nanosi się zwykle 10–40 µg białka całkowitego lizatu, oznaczonego wcześniej metodą BCA lub Bradford, oraz marker mas.
Sprzęt: aparat, zasilacz, aparat do transferu, obrazowanie
Aparat do elektroforezy pionowej w formacie mini mieści jeden do czterech żeli o długości kilku centymetrów. Rozdział trwa zwykle około godziny przy stałym napięciu rzędu 100–200 V. Do żeli dużego formatu i elektroforezy dwukierunkowej potrzebne są większe aparaty z chłodzeniem.
Zasilacz powinien pracować w trybie stałego napięcia, natężenia i mocy. Do transferu mokrego wystarczy zasilacz do ok. 300 V i 400 mA, do szybkich systemów półsuchych potrzebne bywa wyższe natężenie. Sensowne są zabezpieczenia przed pracą bez obciążenia i alarm przy przerwanym obwodzie.
| Element | Warianty | Na co patrzeć |
|---|---|---|
| Aparat do SDS-PAGE | mini, midi, duży format | liczba żeli naraz, zgodność z żelami gotowymi, szczelność |
| Zasilacz | do elektroforezy, uniwersalny z wyższym natężeniem | tryby V/mA/W, zakres, liczba wyjść, timer |
| Transfer mokry (tankowy) | w zbiorniku z buforem, z wkładem chłodzącym | najlepszy dla dużych białek, trwa od 1 h do nocy |
| Transfer półsuchy | płyty grafitowe lub stalowe, mało buforu | szybki (kilkanaście–kilkadziesiąt minut), słabszy dla białek powyżej ok. 150 kDa |
| Membrana | nitroceluloza 0,45 lub 0,2 µm, PVDF | PVDF wiąże więcej białka i znosi stripping, wymaga aktywacji metanolem |
| Obrazowanie | klisza rentgenowska, kamera CCD/CMOS, skaner fluorescencji | zakres dynamiczny, wykrywanie przesycenia, kanały do multipleksu |
Western blot krok po kroku
Transfer mokry według Towbina prowadzi się w buforze Tris 25 mM, glicyna 192 mM z 20 % metanolu. Żel i membranę układa się w „kanapkę” między bibułami i gąbkami, membrana po stronie anody. Pęcherzyk powietrza między żelem a membraną daje białą plamę bez sygnału, więc warstwy wygładza się wałkiem.
Po transferze membranę barwi się odwracalnie czerwienią Ponceau S. Ten krok zajmuje kilka minut i pokazuje, czy transfer był równy na całej powierzchni. Obraz z Ponceau można też wykorzystać do normalizacji na białko całkowite.
Blokowanie trwa zwykle godzinę w 5 % mleku odtłuszczonym lub 3–5 % BSA w TBST (TBS z 0,1 % Tween 20). Mleko zawiera kazeinę, która jest fosfoproteiną, i biotynę, dlatego do wykrywania białek fosforylowanych i w układach awidyna–biotyna stosuje się BSA. Przeciwciało pierwszorzędowe inkubuje się godzinę w temperaturze pokojowej albo przez noc w 4 °C, potem płucze membranę kilka razy w TBST i nakłada przeciwciało drugorzędowe.
Najczęściej przeciwciało drugorzędowe jest sprzężone z peroksydazą chrzanową (HRP). Po dodaniu substratu chemiluminescencyjnego (ECL) peroksydaza wytwarza światło, które rejestruje kamera lub klisza. Przeciwciała z barwnikami fluorescencyjnymi, np. w bliskiej podczerwieni, pozwalają wykryć dwa białka na jednej membranie w dwóch kanałach i dają szerszy zakres liniowy.
Odczynniki i materiały zużywalne
Lista podstawowa: akrylamid z bisakrylamidem (lub żele gotowe), Tris, glicyna, SDS, APS, TEMED, bufor do próbek, marker mas (barwiony do kontroli rozdziału i transferu), metanol, membrany, bibuły, mleko odtłuszczone lub BSA, Tween 20, przeciwciała, substrat ECL, Ponceau S, bufor do usuwania przeciwciał (stripping), jeśli membrana ma być użyta ponownie.
Przeciwciała to największy koszt i największe ryzyko. Ten sam numer katalogowy z różnych partii potrafi dawać różne wyniki. Warto wybierać przeciwciała z danymi walidacyjnymi dla western blotu (najlepiej z kontrolą knockout lub knockdown) i zapisywać numer partii przy każdym eksperymencie.
Do barwienia żeli bez transferu służy błękit Coomassie, wykrywający białka od kilkudziesięciu nanogramów w prążku, oraz barwienie srebrem, czulsze, rzędu pojedynczych nanogramów, ale gorsze do ilościowania i do spektrometrii mas.
Najczęstsze błędy i jak ich uniknąć
Brak sygnału ma zwykle prozaiczną przyczynę: odwrotnie ułożoną kanapkę, zbyt krótki transfer dużych białek, zbyt rozcieńczone przeciwciało albo zużyty substrat. Ponceau S i barwiony marker na membranie od razu zawężają poszukiwania.
Wysokie tło i wiele pasm wynikają ze zbyt stężonych przeciwciał, krótkiego płukania, przesuszonej membrany lub zbyt dużej ilości białka. Rozmyte, „uśmiechnięte” prążki to efekt przegrzania żelu przy zbyt wysokim napięciu albo zbyt dużej ilości soli w próbce.
Najpoważniejszy błąd dotyczy ilościowania. Białka referencyjne, takie jak GAPDH, β-aktyna i tubulina, występują w dużych ilościach i ich sygnał łatwo wchodzi w nasycenie. Wtedy normalizacja na nie ukrywa różnice zamiast je korygować. Coraz więcej czasopism oczekuje pokazania, że sygnał mieści się w zakresie liniowym, a do normalizacji poleca białko całkowite i pełne, nieprzycięte obrazy membran w materiałach uzupełniających.
Bezpieczeństwo i konserwacja sprzętu
Zasilacze do elektroforezy dają napięcia, które mogą zabić. Pokrywę aparatu zdejmuje się dopiero po wyłączeniu zasilacza, a przewody sprawdza pod kątem pęknięć izolacji. Metanol w buforze transferowym i akrylamid wymagają rękawic i pracy w wentylowanym miejscu. Zużyte bufory z metanolem i resztki niespolimeryzowanego akrylamidu trafiają do odpadów chemicznych zgodnie z procedurą pracowni.
Aparaty płucze się wodą destylowaną zaraz po użyciu, bo zaschnięte SDS i sole zostawiają osady na elektrodach i szybkach. Do mycia nie używa się alkoholi ani acetonu, które matowią i pękają tworzywa akrylowe. Gąbki do transferu wymienia się, gdy tracą sprężystość, bo nierówny docisk daje nierówny transfer.
Najczęstsze pytania
Nitroceluloza czy PVDF?
PVDF wiąże więcej białka, jest wytrzymalsza i lepiej znosi usuwanie przeciwciał. Nitroceluloza nie wymaga aktywacji metanolem i często daje niższe tło. Do małych białek wybiera się pory 0,2 µm.
Jaki procent żelu wybrać?
Na start 10–12 % dla białek 20–100 kDa, 6–8 % dla dużych białek, 15 % dla małych. Przy nieznanej masie wygodny jest żel gradientowy 4–20 %.
Mleko czy BSA do blokowania?
Mleko jest tańsze i dobrze blokuje. BSA wybiera się przy białkach fosforylowanych i w układach z biotyną, bo mleko zawiera kazeinę i biotynę.
Transfer mokry czy półsuchy?
Mokry jest wolniejszy, ale pewniejszy dla dużych białek. Półsuchy wystarcza do większości białek do ok. 150 kDa i skraca transfer do kilkunastu–kilkudziesięciu minut.
Klisza czy kamera?
Kamera ma szerszy zakres liniowy i pokazuje przesycone piksele, co ułatwia ilościowanie. Klisza jest tańsza na start, ale łatwo ją prześwietlić.
Ile białka nałożyć na żel?
Zwykle 10–40 µg białka całkowitego lizatu na studzienkę. Białka obficie występujące wykrywa się z mniejszych ilości, rzadkie mogą wymagać więcej lub wzbogacenia próbki.
Zobacz też: Biotechnologia – przewodnik po dziale · Sprzęt laboratoryjny – przewodnik A–Z · Aparat do elektroforezy DNA i zasilacz · Spektrofotometr UV-Vis – pomiar białek · Bufory pH – Tris, HEPES, PBS · Wyposażenie laboratorium – lista i konfigurator · Wycena wyposażenia laboratorium
Więcej o aparaturze i metodach biologii molekularnej: Biotechnologia – sprzęt, odczynniki i metody →