Okulary ochronne i fartuch laboratoryjny – oznaczenia EN 166, gogle, przyłbice, odzież chemoodporna i dobór

0
W skrócie: okulary ochronne, gogle, przyłbica i fartuch to podstawowe środki ochrony indywidualnej w laboratorium, a pracodawca ma obowiązek wydać je pracownikowi bezpłatnie. Na oprawce okularów szukaj oznaczeń według PN-EN 166: cyfra 3 oznacza ochronę przed kroplami i rozbryzgami cieczy, 5 przed gazami i drobnym pyłem, litery S, F, B i A wytrzymałość mechaniczną (od 12 do 190 m/s). Zwykłe okulary z osłonami bocznymi nie chronią przed rozbryzgiem z boku i od dołu, do pracy ze stężonymi kwasami i zasadami potrzebne są gogle z wentylacją pośrednią, a przy przelewaniu większych ilości także przyłbica. Fartuch z mieszanki bawełny i poliestru topi się w kontakcie z płomieniem, dlatego przy palnikach i rozpuszczalnikach palnych lepszy jest fartuch bawełniany lub trudnopalny. Odzież chemoodporna ma typy od 1 (gazoszczelna) do 6 (ograniczona ochrona przed rozpryskami), a ochronę przed czynnikami biologicznymi opisuje PN-EN 14126.

Dlaczego okulary i fartuch to podstawa BHP w laboratorium

Oczy są najczęściej uszkadzaną częścią ciała w wypadkach laboratoryjnych. Kropla stężonego wodorotlenku sodu w oku potrafi w kilka sekund uszkodzić rogówkę, a zasady wnikają w tkanki głębiej niż kwasy. Rozbryzg zdarza się przy zwykłych czynnościach: rozcieńczaniu, przelewaniu, odkręcaniu butelki, która stała w ciepłym miejscu.

Fartuch chroni skórę i ubranie przed rozlaniem, a w razie wypadku można go zdjąć w kilka sekund. To jego główna funkcja. Dlatego fartuch zapina się na zatrzaski, a nie na guziki, i nosi się go zawsze zapięty.

Środki ochrony indywidualnej są ostatnim elementem hierarchii zabezpieczeń. Najpierw usuwa się zagrożenie lub zastępuje odczynnik mniej szkodliwym, potem stosuje wyciąg i osłony, dopiero na końcu okulary, rękawice i fartuch. Kolejność wynika z prostego faktu: okulary chronią tylko tę osobę, która ma je na nosie.

Rodzaje ochrony oczu i twarzy

RodzajPrzed czym chroniTypowe oznaczenie (PN-EN 166)Kiedy wystarczy
Okulary z osłonami bocznymiodpryski, odłamki szkła, uderzenia od przoduS lub Fpraca z rozcieńczonymi roztworami, mikroskop, waga, praca biurowa w laboratorium
Gogle z wentylacją pośredniąkrople i rozbryzgi cieczy ze wszystkich stron3, często też F lub Bstężone kwasy i zasady, rozpuszczalniki, przygotowanie roztworów
Gogle bez wentylacji (gazoszczelne)gazy, pary drażniące, drobny pył5praca z substancjami lotnymi drażniącymi oczy, pył drobnoziarnisty
Przyłbica (osłona twarzy)rozbryzg na całą twarz, odłamki przy implozji3 na oprawie, B lub A na szybieprzelewanie dużych objętości, praca z gazami skroplonymi, aparatura próżniowa – zawsze razem z goglami lub okularami
Okulary z filtrem UVpromieniowanie UV2 lub 2C z numerem stopnia ochronytransiluminatory UV, lampy bakteriobójcze
Okulary laseroweokreślona długość fali laserawedług PN-EN 207, z długością fali i stopniem ochronypraca z laserami klasy 3B i 4

Przyłbica nie zastępuje gogli. Ciecz, która spłynie po szybie, może dostać się pod jej dolną krawędź, dlatego przy rozbryzgach nosi się oba elementy naraz.

Jak czytać oznaczenia na okularach i goglach

Oznaczenia są wybite na oprawce i na soczewce lub szybie. Według PN-EN 166 na oprawce znajdują się znak producenta, numer normy, pole zastosowania i odporność mechaniczna. Pola zastosowania to: 3 – krople i rozbryzgi cieczy, 4 – duże cząstki pyłu, 5 – gazy i drobny pył, 8 – łuk elektryczny przy zwarciu, 9 – stopiony metal i gorące ciała stałe.

Odporność mechaniczną oznaczają litery. S to zwiększona wytrzymałość (kulka stalowa 12 m/s), F uderzenie o niskiej energii (45 m/s), B o średniej energii (120 m/s), A o wysokiej energii (190 m/s). Litera T po symbolu oznacza, że wynik potwierdzono także w skrajnych temperaturach. Na soczewce znajdziesz klasę optyczną (1 to najlepsza, do długiej pracy), a często litery K (odporność na zarysowanie) i N (odporność na parowanie).

Nowsza seria norm PN-EN ISO 16321 stopniowo zastępuje PN-EN 166 i wprowadza inne oznaczenia. W sklepach przez kilka lat będą funkcjonować okulary opisane według obu systemów, więc przy zakupie trzeba sprawdzić kartę produktu i deklarację zgodności. Okulary jako środek ochrony indywidualnej muszą mieć oznaczenie CE zgodne z rozporządzeniem (UE) 2016/425.

Okulary korekcyjne i soczewki kontaktowe

Zwykłe okulary korekcyjne nie są ochronne. Ich szkła nie przechodzą testów uderzeniowych, a z boku nie mają osłon. Są dwa wyjścia. Pierwsze to gogle lub okulary nakładane na okulary korekcyjne, z oznaczeniem, że do tego służą. Drugie to okulary ochronne z soczewkami korekcyjnymi, wykonywane przez optyka na zamówienie, z certyfikatem zgodności z normą.

Soczewki kontaktowe długo były w laboratoriach zakazane. Amerykański NIOSH w 2005 roku (Current Intelligence Bulletin 59) uznał, że można je nosić w środowisku chemicznym, jeśli pracownik używa odpowiedniej ochrony oczu, a pracodawca przeprowadził ocenę ryzyka i ma procedurę szybkiego zdjęcia soczewek przy wypadku. W praktyce o dopuszczeniu decyduje regulamin danej pracowni, więc trzeba go sprawdzić.

Fartuch laboratoryjny i odzież ochronna: materiały i normy

Fartuch laboratoryjny powinien sięgać kolan, mieć długie rękawy, najlepiej ze ściągaczem przy nadgarstku, i zapinać się na zatrzaski. Ściągacz zapobiega zahaczeniu rękawem o naczynie i wsuwa się pod mankiet rękawicy. Ogólne wymagania dla odzieży ochronnej opisuje PN-EN ISO 13688.

Materiał lub typZaletyOgraniczeniaGdzie stosować
Mieszanka bawełny i poliestrutania, nie gniecie się, łatwa w praniupoliester topi się i przykleja do skóry w płomieniulaboratoria bez otwartego ognia i bez dużych ilości rozpuszczalników palnych
Bawełna 100 %nie topi się, przyjemna w noszeniupali się, chłonie cieczepracownie chemiczne z palnikami, dydaktyka
Bawełna trudnopalna lub aramidogranicza rozprzestrzenianie płomienia (PN-EN ISO 14116, PN-EN ISO 11612)droższa, wymaga prania zgodnie z instrukcjąpraca z rozpuszczalnikami palnymi na większą skalę, związki piroforyczne
Fartuch jednorazowy z polipropylenulekki, tani, bez pranianiska odporność na ciecze, topliwypomieszczenia czyste, wizyty, krótkie prace z małym ryzykiem
Fartuch barierowy (typ PB 3 lub PB 4)chroni część ciała przed cieczą lub rozpryskiemnieprzewiewnyprzelewanie kwasów i zasad, mycie szkła w kąpielach
Kombinezon chemoodporny (typy 1–6)ochrona całego ciała według typuciepło, ograniczona ruchomośćusuwanie rozlewisk, praca z dużymi ilościami substancji żrących

Typy odzieży chemoodpornej oznaczają poziom szczelności. Typ 1 jest gazoszczelny (PN-EN 943), typy 3 i 4 chronią przed strumieniem i rozpylonym aerozolem cieczy (PN-EN 14605), typ 5 przed cząstkami stałymi (PN-EN ISO 13982-1), typ 6 przed ograniczonym rozpryskiem (PN-EN 13034). Odzież do pracy z czynnikami biologicznymi ma dodatkowo oznaczenie zgodności z PN-EN 14126. W laboratorium mikrobiologicznym często stosuje się fartuch zapinany z tyłu, który lepiej chroni przód ciała.

Jak dobrać ochronę do pracy

Dobór zaczyna się od oceny ryzyka i karty charakterystyki substancji. W sekcji 8 karty producent podaje zalecane środki ochrony indywidualnej: rodzaj okularów, materiał rękawic, odzież. To punkt wyjścia, ale nie cała odpowiedź, bo ryzyko zależy też od ilości substancji i czynności.

Prosta zasada: przy rozcieńczonych roztworach wodnych w małych ilościach wystarczą okulary z osłonami bocznymi i fartuch. Przy stężonych kwasach, zasadach i rozpuszczalnikach potrzebne są gogle oznaczone cyfrą 3. Przy przelewaniu litrów, pracy z ciekłym azotem lub aparaturą pod próżnią dochodzi przyłbica. Przy usuwaniu dużego rozlewiska fartuch nie wystarcza, potrzebny jest kombinezon i fartuch barierowy.

Ochrona musi pasować. Gogle, które uciskają, ludzie zsuwają na czoło, a fartuch o dwa rozmiary za duży zahacza o statywy. Dobrze jest mieć w pracowni kilka rozmiarów i modeli i pozwolić pracownikom wybrać.

Najczęstsze błędy, pierwsza pomoc i przepisy

Najczęstszy błąd to okulary na czole albo w kieszeni fartucha. Drugi to wychodzenie w fartuchu laboratoryjnym na korytarz, do stołówki i do biura. Fartuch przenosi wtedy zanieczyszczenia chemiczne i biologiczne poza laboratorium. Trzeci to zabieranie fartucha do prania w domu. Fartuchy z pracowni chemicznych i mikrobiologicznych pierze się w pralni z procedurą dla odzieży roboczej, a fartuch skażony materiałem biologicznym najpierw dekontaminuje.

Przy rozbryzgu do oka liczy się czas. Oko płucze się natychmiast i długo czystą wodą lub płynem z oczomyjki, z odchyloną powieką, a potem trzeba zgłosić się do lekarza. Szczegóły postępowania dla konkretnej substancji podaje sekcja 4 karty charakterystyki. Skażony fartuch zdejmuje się od razu, nie przez głowę.

Kodeks pracy nakłada na pracodawcę obowiązek bezpłatnego dostarczenia pracownikowi środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego oraz ich prania i konserwacji. Środki ochrony muszą spełniać wymagania rozporządzenia (UE) 2016/425. Odzież chemoodporna i ochrona przed czynnikami biologicznymi należą tam do kategorii III, czyli najwyższej, z badaniem typu i nadzorem nad produkcją.

Konserwacja i wymiana

Okulary myje się wodą z łagodnym detergentem i suszy miękką ściereczką. Ręczniki papierowe rysują poliwęglan. Zarysowana soczewka zniekształca obraz i męczy wzrok, więc okulary wymienia się, gdy rysy przeszkadzają w pracy, a gogle po każdym silnym uderzeniu. Gumka gogli z czasem traci elastyczność, co widać po tym, że gogle zjeżdżają z twarzy.

Fartuch wymienia się, gdy ma dziury po kwasie, przetarte mankiety albo zepsute zatrzaski. Fartuchy trudnopalne pierze się zgodnie z instrukcją producenta, bo niektóre wykończenia tracą właściwości po zbyt wielu praniach lub po użyciu wybielacza.

Najczęstsze pytania

Czy okulary ochronne z osłonami bocznymi wystarczą przy kwasach?

Przy stężonych kwasach i zasadach nie. Ciecz może dostać się do oka z boku lub od dołu. Do takiej pracy potrzebne są gogle oznaczone cyfrą 3.

Co oznacza litera F na okularach?

Odporność na uderzenie cząstką o niskiej energii, sprawdzaną kulką stalową o prędkości 45 m/s. Litera B oznacza 120 m/s, A 190 m/s.

Jaki fartuch do laboratorium chemicznego?

Do pracowni z palnikami i rozpuszczalnikami palnymi fartuch bawełniany lub trudnopalny, do kolan, z długimi rękawami, zapinany na zatrzaski.

Czy można nosić soczewki kontaktowe w laboratorium?

Wiele pracowni dopuszcza je pod warunkiem noszenia gogli lub okularów ochronnych. O zasadach decyduje regulamin danej pracowni i ocena ryzyka.

Czy fartuch laboratoryjny można prać w domu?

Nie powinno się. Fartuchy z pracowni chemicznych i biologicznych pierze się w pralni wskazanej przez pracodawcę, a skażone najpierw dekontaminuje.

Kto płaci za okulary ochronne i fartuch?

Pracodawca. Środki ochrony indywidualnej i odzież roboczą wydaje się pracownikowi bezpłatnie.

Zobacz też: Sprzęt laboratoryjny – przewodnik A–Z · BHP w laboratorium – ocena ryzyka i pierwsza pomoc · Rękawice laboratoryjne – nitryl, lateks, neopren · Karty charakterystyki i piktogramy CLP · Wyposażenie laboratorium – lista i konfigurator · Wycena wyposażenia laboratorium

Oceń ten post
Czytaj dalej
Więcej o sprzęcie i wyposażeniu laboratorium: Sprzęt laboratoryjny – przewodnik A–Z →
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x