„Genom” – Matt Ridley. Recenzja książki o 23 chromosomach człowieka

0

Genom. Autobiografia gatunku w 23 rozdziałach

Matt Ridley

3,9/5
ocena redakcji
  • Rzetelność4
  • Przystępność5
  • Aktualność2
  • Wartość dla czytelnika4

Werdykt: Po jednym chromosomie na rozdział – pomysł świetny, wykonanie lekkie i błyskotliwe. Napisana przed odczytaniem genomu człowieka, więc dziś trzeba ją czytać z poprawkami.

Tytuł oryginału
Genome: The Autobiography of a Species in 23 Chapters
Tłumaczenie
Małgorzata Koraszewska
Wydawnictwo
Dom Wydawniczy Rebis
Data wydania
19 listopada 2026
Liczba stron
374
ISBN
837301022X
Kategoria
genetyka
Ocena czytelników
–
Brak ocen – bądź pierwszy
Jedna ocena z jednego urządzenia. Napisz recenzję

Recenzja redakcyjna · Jak oceniamy książki

Matt Ridley, zoolog z wykształcenia i dziennikarz naukowy z zawodu, wydał „Genom” w 1999 r., gdy Projekt Poznania Genomu Człowieka zbliżał się do końca. Pomysł był prosty: 23 pary chromosomów, 23 rozdziały, w każdym jeden gen i jedna historia. Polskie wydanie Domu Wydawniczego Rebis ukazało się w 2001 r. w przekładzie Małgorzaty Koraszewskiej. Wznowień w nowej wersji po polsku brak, więc to wydanie wciąż krąży w bibliotekach i antykwariatach.

O czym jest książka?

Chromosom 1 służy Ridleyowi do opowieści o początkach życia i świecie RNA, chromosom 4 – o pląsawicy Huntingtona i odkryciu jej genu, chromosom 6 – o genach związanych z inteligencją i o tym, dlaczego to pytanie budzi tyle emocji. Na chromosomie 7 autor szuka genu instynktu językowego, na X i Y opisuje konflikt płci zapisany w DNA, na chromosomie 13 – historię genu BRCA2. Każdy rozdział jest osobnym esejem, który łączy biologię molekularną z historią nauki i filozofią.

Ridley dobrze tłumaczy podstawy: czym jest gen, jak działa kod genetyczny, czym różni się mutacja punktowa od powtórzenia sekwencji, jak geny włączają się i wyłączają. W drugiej połowie książki więcej jest pytań etycznych: eugenika, testy genetyczne, ubezpieczenia, determinizm. Autor jest zwolennikiem tezy, że geny i środowisko działają razem, ale chętnie podkreśla rolę genów tam, gdzie inni autorzy byliby ostrożniejsi.

Czego się dowiesz z tej książki?

  • jak zbudowane są chromosomy człowieka i co oznacza, że mamy ich 23 pary,
  • jak odkryto gen pląsawicy Huntingtona i na czym polega choroba powtórzeń trójnukleotydowych,
  • czym jest konflikt genomowy i dlaczego chromosomy X i Y „walczą” ze sobą,
  • jak powstała hipoteza świata RNA,
  • jakie pytania etyczne stawiają testy genetyczne.

Jak czytać tę książkę?

Najważniejsza uwaga dla dzisiejszego czytelnika: książka powstała przed 2001 r., gdy szacowano, że człowiek ma 60–100 tysięcy genów. Pełna sekwencja pokazała, że genów kodujących białka jest około 20 tysięcy, a ogromną część genomu zajmują sekwencje regulatorowe i powtórzenia. Część opisanych „genów czegoś” okazała się jednym z setek wariantów o małym wpływie. Dlatego „Genom” najlepiej czytać jako opowieść o tym, jak myślała genetyka u progu ery genomowej, a aktualne dane sprawdzać w nowszych źródłach, na przykład w „Genie” Mukherjee.

O autorze

Matt Ridley (ur. 1958) zrobił doktorat z zoologii w Oksfordzie, badając zachowania bażantów, a potem przez lata pisał dla „The Economist”. Jest autorem m.in. „Czerwonej królowej” o ewolucji płci i „O pochodzeniu cnoty” o biologii współpracy. Jego kariera ma też stronę pozanaukową: był prezesem banku Northern Rock w czasie jego upadku w 2007 r. i zasiadał w brytyjskiej Izbie Lordów. Poglądy Ridleya na klimat i politykę budzą spory, ale „Genom” jest książką biologiczną i tych tematów nie dotyczy.

Mocne strony

  • Pomysł na konstrukcję. Jeden chromosom, jedna opowieść – łatwo zapamiętać i łatwo wrócić do wybranego tematu.
  • Lekkość pióra. Ridley pisze zwięźle, z humorem i bez żargonu, więc rozdział czyta się w kwadrans.
  • Historia nauki. Dużo nazwisk, dat i anegdot o tym, jak dochodzono do odkryć, co przydaje się nauczycielom.

Słabsze strony

  • Nieaktualne dane. Liczba genów, rola „śmieciowego DNA” i część opisanych związków genów z cechami wymagają dziś korekty.
  • Skłonność do upraszczania. W rozdziałach o inteligencji i osobowości autor przedstawia geny jako ważniejsze, niż pokazały późniejsze badania.

Dla kogo?

Dla uczniów i studentów, którzy chcą poznać historię genetyki człowieka w przystępnej formie, oraz dla nauczycieli szukających anegdot do lekcji o chromosomach i chorobach genetycznych. Jako pierwsza książka o genetyce lepiej sprawdzi się nowsza pozycja.

Werdykt

3,9/5. Błyskotliwa i dobrze zbudowana książka, która zestarzała się w szczegółach. Warto ją znać jako klasykę popularyzacji genetyki, ale czytać z ołówkiem i aktualnym podręcznikiem obok.

Przeczytaj też nasze recenzje

Powiązane artykuły na Biomist

Źródła

Oceń ten post
Sprawdź się przed maturą
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Genetyka →
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x