„Najwspanialsze widowisko świata” – Richard Dawkins. Recenzja książki o dowodach ewolucji

0

Najwspanialsze widowisko świata. Świadectwa ewolucji

Richard Dawkins

4,5/5
ocena redakcji
  • Rzetelność5
  • Przystępność4
  • Aktualność4
  • Wartość dla czytelnika5

Werdykt: Dawkins zbiera w jednym tomie dowody na ewolucję – od hodowli psów po zegary molekularne. Najlepsza po polsku odpowiedź na pytanie „skąd wiemy?”.

Tytuł oryginału
The Greatest Show on Earth: The Evidence for Evolution
Tłumaczenie
Piotr J. Szwajcer
Wydawnictwo
CiS
Data wydania
19 listopada 2026
Liczba stron
551
ISBN
9788385458395
Kategoria
biologia ewolucyjna
Ocena czytelników
–
Brak ocen – bądź pierwszy
Jedna ocena z jednego urządzenia. Napisz recenzję

Recenzja redakcyjna · Jak oceniamy książki

W 2009 r., w dwusetną rocznicę urodzin Darwina i sto pięćdziesiątą rocznicę wydania „O powstawaniu gatunków”, Richard Dawkins napisał książkę, której wcześniej mu brakowało. „Samolubny gen” i „Ślepy zegarmistrz” tłumaczyły, jak działa dobór naturalny. „Najwspanialsze widowisko świata” odpowiada na prostsze i ważniejsze pytanie: skąd wiemy, że ewolucja w ogóle zaszła. Polskie wydanie przygotowało wydawnictwo CiS w 2010 r., w przekładzie Piotra J. Szwajcera, z kolorową wkładką ilustracji.

O czym jest książka?

Autor układa książkę jak mowę obrończą w procesie poszlakowym. Zaczyna od rzeczy, które każdy widział: rasy psów, kapusta, z której wyhodowano brokuły, kalafior i jarmuż, gołębie hodowane przez Darwina. Skoro człowiek w kilka tysięcy lat wyprowadził z wilka chihuahuę i doga, to dobór naturalny działający przez miliony lat ma dużo więcej czasu. Potem przechodzi do ewolucji obserwowanej na żywo: eksperymentu Richarda Lenskiego z bakteriami E. coli hodowanymi przez dziesiątki tysięcy pokoleń, gupików z Trynidadu i jaszczurek przeniesionych na chorwacką wysepkę Pod Mrčaru.

Druga połowa dotyczy dowodów pośrednich. Dawkins tłumaczy, jak działa datowanie radiometryczne i dendrochronologia, omawia formy przejściowe (Tiktaalik, wieloryby z nogami, wczesne hominidy), porównuje budowę kończyn kręgowców i pokazuje, że drzewa rodowe zbudowane z anatomii i z sekwencji DNA pokrywają się niezależnie od siebie. Osobne rozdziały poświęca rozwojowi zarodka, rozmieszczeniu gatunków na wyspach i „błędom konstrukcyjnym”, takim jak nerw krtaniowy wsteczny żyrafy, który biegnie z mózgu do klatki piersiowej i z powrotem.

Czego się dowiesz z tej książki?

  • jak udomowienie roślin i zwierząt pokazuje siłę doboru w skali tysięcy lat,
  • na czym polegał eksperyment Lenskiego i dlaczego bakterie nauczyły się jeść cytrynian,
  • jak działa datowanie izotopowe skał i skąd wiemy, ile lat ma Ziemia,
  • czym są formy przejściowe i dlaczego luki w zapisie kopalnym nie podważają teorii,
  • jak porównanie DNA różnych gatunków potwierdza drzewo życia zbudowane wcześniej na podstawie anatomii.

Jak czytać tę książkę?

Książkę najlepiej czytać po kolei, bo rozdziały budują argument: najpierw dowody, które widać gołym okiem, potem te, które wymagają laboratorium. Dla ucznia przygotowującego się do matury najprzydatniejsze są rozdziały o zegarach (datowanie) i o homologii, bo odpowiadają wprost na pytania o dowody ewolucji z podstawy programowej. Dawkins miejscami wdaje się w spór z kreacjonistami amerykańskimi, co polskiego czytelnika może nużyć; te fragmenty można przejrzeć szybciej. Wkładka ze zdjęciami ułatwia śledzenie opisów skamieniałości i porównań anatomicznych.

O autorze

Richard Dawkins (ur. 1941 w Nairobi) jest biologiem ewolucyjnym i etologiem, przez lata związanym z Uniwersytetem Oksfordzkim, gdzie w latach 1995–2008 kierował katedrą publicznego rozumienia nauki. Debiutował w 1976 r. „Samolubnym genem”, który spopularyzował spojrzenie na ewolucję z perspektywy genu i wprowadził pojęcie memu. „Najwspanialsze widowisko świata” powstało pod koniec jego pracy na uczelni i jest najbardziej podręcznikową z jego książek: mniej w niej teorii, więcej dowodów.

Mocne strony

  • Konkret zamiast deklaracji. Każdy dowód jest opisany na przykładzie z nazwiskiem badacza, gatunkiem i liczbami, co ułatwia sprawdzenie i wykorzystanie na lekcji.
  • Szeroki zakres. Paleontologia, genetyka, embriologia, biogeografia i geochronologia w jednym tomie, z pokazaniem, jak niezależne źródła prowadzą do tego samego wniosku.
  • Dobre przykłady z ostatnich lat. Eksperyment Lenskiego czy jaszczurki z Pod Mrčaru rzadko trafiają do podręczników, a pokazują ewolucję mierzalną w ciągu jednego życia badacza.

Słabsze strony

  • Polemiczny ton. Ataki na kreacjonizm i „negacjonistów historii” zajmują sporo miejsca i nie wnoszą wiele dla czytelnika, który teorii nie kwestionuje.
  • Upływ czasu. Od 2009 r. sekwencjonowanie genomów kopalnych (m.in. neandertalczyka) dało nowe dowody, których w książce nie ma.

Dla kogo?

Dla licealistów z rozszerzoną biologią, studentów pierwszych lat biologii i nauczycieli, którzy chcą mieć pod ręką zestaw konkretnych przykładów na każdy dowód ewolucji. Przyda się też każdemu, kto rozmawia z osobami wątpiącymi w ewolucję i potrzebuje rzeczowych argumentów zamiast haseł.

Werdykt

4,5/5. Najbardziej uporządkowany przegląd dowodów ewolucji dostępny po polsku, napisany przez autora, który umie tłumaczyć. Ocenę obniża tylko polemiczny ton części rozdziałów i brak nowszych danych z genomiki kopalnej.

Przeczytaj też nasze recenzje

Powiązane artykuły na Biomist

Źródła

  • Lubimyczytac.pl – dane polskiego wydania.
  • Opis bibliograficzny w katalogu Biblioteki Narodowej: Wydawnictwo CiS, Warszawa 2010, 551 stron i 32 strony tablic, przekład Piotr J. Szwajcer (strona lubimyczytac dotyczy wznowienia CiS z 2017 r.).
Oceń ten post
Sprawdź się przed maturą
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Ewolucjonizm →
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x