„Najwspanialsze widowisko świata” – Richard Dawkins. Recenzja książki o dowodach ewolucji
Najwspanialsze widowisko świata. Świadectwa ewolucji
Richard Dawkins
ocena redakcji
- Rzetelność5
- Przystępność4
- Aktualność4
- Wartość dla czytelnika5
Werdykt: Dawkins zbiera w jednym tomie dowody na ewolucję – od hodowli psów po zegary molekularne. Najlepsza po polsku odpowiedź na pytanie „skąd wiemy?”.
- Tytuł oryginału
- The Greatest Show on Earth: The Evidence for Evolution
- Tłumaczenie
- Piotr J. Szwajcer
- Wydawnictwo
- CiS
- Data wydania
- 19 listopada 2026
- Liczba stron
- 551
- ISBN
- 9788385458395
- Kategoria
- biologia ewolucyjna
W 2009 r., w dwusetną rocznicę urodzin Darwina i sto pięćdziesiątą rocznicę wydania „O powstawaniu gatunków”, Richard Dawkins napisał książkę, której wcześniej mu brakowało. „Samolubny gen” i „Ślepy zegarmistrz” tłumaczyły, jak działa dobór naturalny. „Najwspanialsze widowisko świata” odpowiada na prostsze i ważniejsze pytanie: skąd wiemy, że ewolucja w ogóle zaszła. Polskie wydanie przygotowało wydawnictwo CiS w 2010 r., w przekładzie Piotra J. Szwajcera, z kolorową wkładką ilustracji.
O czym jest książka?
Autor układa książkę jak mowę obrończą w procesie poszlakowym. Zaczyna od rzeczy, które każdy widział: rasy psów, kapusta, z której wyhodowano brokuły, kalafior i jarmuż, gołębie hodowane przez Darwina. Skoro człowiek w kilka tysięcy lat wyprowadził z wilka chihuahuę i doga, to dobór naturalny działający przez miliony lat ma dużo więcej czasu. Potem przechodzi do ewolucji obserwowanej na żywo: eksperymentu Richarda Lenskiego z bakteriami E. coli hodowanymi przez dziesiątki tysięcy pokoleń, gupików z Trynidadu i jaszczurek przeniesionych na chorwacką wysepkę Pod Mrčaru.
Druga połowa dotyczy dowodów pośrednich. Dawkins tłumaczy, jak działa datowanie radiometryczne i dendrochronologia, omawia formy przejściowe (Tiktaalik, wieloryby z nogami, wczesne hominidy), porównuje budowę kończyn kręgowców i pokazuje, że drzewa rodowe zbudowane z anatomii i z sekwencji DNA pokrywają się niezależnie od siebie. Osobne rozdziały poświęca rozwojowi zarodka, rozmieszczeniu gatunków na wyspach i „błędom konstrukcyjnym”, takim jak nerw krtaniowy wsteczny żyrafy, który biegnie z mózgu do klatki piersiowej i z powrotem.
Czego się dowiesz z tej książki?
- jak udomowienie roślin i zwierząt pokazuje siłę doboru w skali tysięcy lat,
- na czym polegał eksperyment Lenskiego i dlaczego bakterie nauczyły się jeść cytrynian,
- jak działa datowanie izotopowe skał i skąd wiemy, ile lat ma Ziemia,
- czym są formy przejściowe i dlaczego luki w zapisie kopalnym nie podważają teorii,
- jak porównanie DNA różnych gatunków potwierdza drzewo życia zbudowane wcześniej na podstawie anatomii.
Jak czytać tę książkę?
Książkę najlepiej czytać po kolei, bo rozdziały budują argument: najpierw dowody, które widać gołym okiem, potem te, które wymagają laboratorium. Dla ucznia przygotowującego się do matury najprzydatniejsze są rozdziały o zegarach (datowanie) i o homologii, bo odpowiadają wprost na pytania o dowody ewolucji z podstawy programowej. Dawkins miejscami wdaje się w spór z kreacjonistami amerykańskimi, co polskiego czytelnika może nużyć; te fragmenty można przejrzeć szybciej. Wkładka ze zdjęciami ułatwia śledzenie opisów skamieniałości i porównań anatomicznych.
O autorze
Richard Dawkins (ur. 1941 w Nairobi) jest biologiem ewolucyjnym i etologiem, przez lata związanym z Uniwersytetem Oksfordzkim, gdzie w latach 1995–2008 kierował katedrą publicznego rozumienia nauki. Debiutował w 1976 r. „Samolubnym genem”, który spopularyzował spojrzenie na ewolucję z perspektywy genu i wprowadził pojęcie memu. „Najwspanialsze widowisko świata” powstało pod koniec jego pracy na uczelni i jest najbardziej podręcznikową z jego książek: mniej w niej teorii, więcej dowodów.
Mocne strony
- Konkret zamiast deklaracji. Każdy dowód jest opisany na przykładzie z nazwiskiem badacza, gatunkiem i liczbami, co ułatwia sprawdzenie i wykorzystanie na lekcji.
- Szeroki zakres. Paleontologia, genetyka, embriologia, biogeografia i geochronologia w jednym tomie, z pokazaniem, jak niezależne źródła prowadzą do tego samego wniosku.
- Dobre przykłady z ostatnich lat. Eksperyment Lenskiego czy jaszczurki z Pod Mrčaru rzadko trafiają do podręczników, a pokazują ewolucję mierzalną w ciągu jednego życia badacza.
Słabsze strony
- Polemiczny ton. Ataki na kreacjonizm i „negacjonistów historii” zajmują sporo miejsca i nie wnoszą wiele dla czytelnika, który teorii nie kwestionuje.
- Upływ czasu. Od 2009 r. sekwencjonowanie genomów kopalnych (m.in. neandertalczyka) dało nowe dowody, których w książce nie ma.
Dla kogo?
Dla licealistów z rozszerzoną biologią, studentów pierwszych lat biologii i nauczycieli, którzy chcą mieć pod ręką zestaw konkretnych przykładów na każdy dowód ewolucji. Przyda się też każdemu, kto rozmawia z osobami wątpiącymi w ewolucję i potrzebuje rzeczowych argumentów zamiast haseł.
Werdykt
4,5/5. Najbardziej uporządkowany przegląd dowodów ewolucji dostępny po polsku, napisany przez autora, który umie tłumaczyć. Ocenę obniża tylko polemiczny ton części rozdziałów i brak nowszych danych z genomiki kopalnej.
Przeczytaj też nasze recenzje
- „Samolubny gen” (Dawkins)
- „Ślepy zegarmistrz” (Dawkins)
- „Nasza wewnętrzna menażeria” (Shubin)
- Wszystkie recenzje i ranking książek →
Powiązane artykuły na Biomist
- Dowody na ewolucję
- Teoria ewolucji jako teoria unifikująca biologię
- Datowanie radiowęglowe – słowniczek
Źródła
- Lubimyczytac.pl – dane polskiego wydania.
- Opis bibliograficzny w katalogu Biblioteki Narodowej: Wydawnictwo CiS, Warszawa 2010, 551 stron i 32 strony tablic, przekład Piotr J. Szwajcer (strona lubimyczytac dotyczy wznowienia CiS z 2017 r.).
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Ewolucjonizm →