Naczynia do hodowli komórkowych – butle T25 i T75, płytki wielodołkowe, szalki, powierzchnie TC i pokrycia, dobór

0
W skrócie: naczynia do hodowli komórkowych robi się najczęściej z polistyrenu, którego powierzchnię poddaje się obróbce plazmą (TC-treated), żeby komórki przylegające mogły się do niej przyczepić. Butle opisuje się powierzchnią wzrostu: T25 ma 25 cm², T75 – 75 cm², T175 – 175 cm². Płytki wielodołkowe mają od 6 do 384 dołków, a dołek płytki 6-dołkowej ma około 9,5 cm², płytki 96-dołkowej około 0,3 cm². Do komórek zawiesinowych służą powierzchnie nietraktowane lub o bardzo niskiej adhezji, a do neuronów i komórek macierzystych powierzchnie pokryte poli-D-lizyną, kolagenem, lamininą lub matriksem. Naczynia są jednorazowe i sterylizowane radiacyjnie, z poziomem zapewnienia sterylności SAL 10⁻⁶ deklarowanym przez producenta.

Czym są naczynia do hodowli komórkowych

Komórki zwierzęce w hodowli rosną w pożywce, w temperaturze 37 °C i atmosferze z 5 % CO₂. Większość linii, na przykład fibroblasty, komórki nabłonkowe czy HeLa, to komórki przylegające: muszą przyczepić się do podłoża, rozpłaszczyć i dopiero wtedy się dzielą. Inne, na przykład wiele linii krwiotwórczych i komórki CHO przystosowane do produkcji białek, rosną w zawiesinie.

Naczynie musi więc zapewnić sterylne środowisko, odpowiednią powierzchnię, wymianę gazów z atmosferą inkubatora i dobrą widoczność pod mikroskopem odwróconym. Do tego dochodzą wymagania wygody: łatwe pipetowanie, układanie w stosy, opisywanie i niski koszt jednej sztuki, bo naczyń nie myje się i nie używa ponownie.

Materiały i powierzchnie hodowlane

Podstawowym materiałem jest polistyren. Jest przezroczysty, sztywny i tani, ale z natury hydrofobowy, więc komórki słabo się do niego przyczepiają. Producenci poddają go obróbce plazmą lub wyładowaniem koronowym. Na powierzchni pojawiają się grupy z tlenem, powierzchnia staje się hydrofilowa i ujemnie naładowana, a białka z surowicy, na przykład fibronektyna, łatwo się na niej osadzają. Takie naczynia mają oznaczenie TC lub „tissue culture treated”.

Dla wymagających komórek dostępne są powierzchnie pokryte białkami lub polimerami. Poli-D-lizyna i poli-L-lizyna zwiększają ładunek dodatni i pomagają neuronom. Kolagen typu I, fibronektyna i laminina naśladują macierz zewnątrzkomórkową. Matriks z błony podstawnej, na przykład ekstrakt z mysiego mięsaka EHS, służy do hodowli organoidów i ludzkich pluripotencjalnych komórek macierzystych. Część pracowni pokrywa naczynia samodzielnie, inne kupuje gotowe.

Powierzchnie o bardzo niskiej adhezji mają powłokę hydrożelową, która nie pozwala komórkom przyczepić się do dna. Komórki zbijają się wtedy w sferoidy, co wykorzystuje się w modelach trójwymiarowych. Do obrazowania w wysokiej rozdzielczości stosuje się naczynia ze szklanym dnem o grubości szkiełka nakrywkowego nr 1,5 (około 0,17 mm), bo plastik zniekształca obraz przy obiektywach immersyjnych.

Rodzaje naczyń hodowlanych

NaczyniePowierzchnia wzrostuObjętość robocza (orientacyjnie)Typowe zastosowanie
Butla T2525 cm²5–7 mlstart hodowli, rozmrażanie, małe linie
Butla T7575 cm²10–20 mlrutynowe pasażowanie
Butla T175175 cm²25–40 mlnamnażanie przed mrożeniem lub doświadczeniem
Szalka 35 mmokoło 9 cm²1,5–2 mlobrazowanie, transfekcja, mikroiniekcje
Szalka 100 mmokoło 55 cm²8–10 mlnamnażanie, izolacja klonów
Płytka 6-dołkowaokoło 9,5 cm² na dołek2–3 mltransfekcja, izolacja RNA i białek
Płytka 24-dołkowaokoło 1,9 cm² na dołek0,5–1 mltesty z kilkoma stężeniami, hodowle na szkiełkach
Płytka 96-dołkowaokoło 0,3 cm² na dołek0,1–0,2 mltesty żywotności i cytotoksyczności, przesiewanie
Butla wielowarstwowakilkaset do kilku tysięcy cm²zależnie od liczby warstwduże ilości komórek przylegających
Kolba Erlenmeyera z wytrząsaniemnie dotyczy (zawiesina)20–40 % objętości kolbykomórki zawiesinowe, produkcja białek

Objętości robocze różnią się między producentami, dlatego dokładne wartości trzeba sprawdzić w karcie produktu. Typowe szalki mają średnicę zewnętrzną 35, 60, 100 i 150 mm, a powierzchnia wzrostu jest mniejsza od wynikającej z nominalnej średnicy.

Zakrętki, wymiana gazów i wkładki

Butle mają dwa rodzaje zakrętek. Zakrętka z filtrem hydrofobowym 0,2 µm przepuszcza CO₂ i tlen, ale zatrzymuje drobnoustroje, więc butla w inkubatorze może być dokręcona do końca. Zakrętka szczelna (bez filtra) przydaje się w transporcie i w hodowlach bez inkubatora CO₂, na przykład z pożywką L-15 lub buforem HEPES. W inkubatorze CO₂ zakrętkę szczelną luzuje się o ćwierć obrotu, by wpuścić gaz, co zwiększa ryzyko zakażenia.

Wkładki hodowlane, nazywane potocznie od jednej z marek transwellami, to małe kubki z membraną na dnie, wkładane w dołki płytki. Membrany z poliwęglanu lub PET mają pory 0,4 µm do hodowli barier nabłonkowych, a 3–8 µm do testów migracji i inwazji komórek. Szkiełka komorowe pozwalają hodować komórki od razu na szkle mikroskopowym, a potem je barwić.

Jak dobrać naczynie do hodowli

SytuacjaDobór naczyniaNa co uważać
Rutynowe pasażowanie linii przylegającejbutle T75 lub T175 z filtrem, powierzchnia TCten sam producent dla całej serii doświadczeń
Komórki zawiesinowebutle nietraktowane lub kolby z wytrząsaniemkomórki przyklejone do TC zmieniają zachowanie
Neurony, komórki pierwotnepłytki z poli-D-lizyną, lamininąpokrycie musi być świeże i równomierne
Ludzkie komórki pluripotencjalne, organoidypłytki z matriksem lub witronektynąpokrywanie w niskiej temperaturze według protokołu
Mikroskopia konfokalnaszalki lub płytki ze szklanym dnem nr 1,5czarne płytki ograniczają przenikanie światła między dołkami
Testy luminescencyjne i fluorescencyjnepłytki białe (luminescencja) lub czarne (fluorescencja), z przezroczystym dnemzgodność z czytnikiem płytek
Sferoidy i modele 3Dpłytki o bardzo niskiej adhezji, dołki z dnem Uliczba komórek na dołek decyduje o wielkości sferoidu

Przy zamówieniach patrzy się też na certyfikaty partii. Producenci deklarują brak pirogenów (endotoksyn), brak DNaz i RNaz oraz sterylność potwierdzoną dla danej partii. Naczynia do produkcji terapeutycznej mają dodatkowo dokumentację zgodności z wymaganiami dla materiałów mających kontakt z produktem.

Obsługa naczyń w praktyce

Naczynia otwiera się wyłącznie w komorze bezpieczeństwa biologicznego klasy II. Butli nie stawia się szyjką w stronę wlotu powietrza, a zakrętkę odkłada się wnętrzem do dołu na czystą powierzchnię albo trzyma w dłoni. Każde naczynie opisuje się na boku lub pokrywie: linia komórkowa, numer pasażu, data, inicjały. Napis na dnie przeszkadza w obserwacji.

Komórki wysiewa się w liczbie dopasowanej do powierzchni, nie do objętości naczynia. Gęstość wysiewu podaje się w komórkach na cm², a po zmianie formatu naczynia przelicza się ją proporcjonalnie do powierzchni wzrostu. Po wysianiu naczynie przesuwa się na blacie kilka razy w kształt krzyża, a nie wiruje nim w kółko, bo ruch okrężny zgarnia komórki na środek lub brzegi dołka.

Typowe błędy i bezpieczeństwo

Efekt brzegowy to szybsze parowanie pożywki w zewnętrznych dołkach płytki. Komórki w skrajnych dołkach rosną wtedy inaczej, a wyniki testu się rozjeżdżają. Ogranicza się go, wypełniając zewnętrzne dołki samym PBS lub pożywką i nie używając ich do pomiarów, a także dbając o wilgotność w inkubatorze.

Inne częste błędy to zmiana producenta naczyń w trakcie serii doświadczeń, zbyt mała objętość pożywki, przez którą dno wysycha przy brzegach, oraz kondensacja na pokrywie, która spływa do dołków. Zakażenia bakteriami czy grzybami częściej wnosi się przy otwieraniu i przenoszeniu naczyń niż z samego plastiku.

Zużyte naczynia z materiałem biologicznym traktuje się jako odpady biologiczne: inaktywuje się je w autoklawie lub środkiem dezynfekcyjnym, zgodnie z procedurą pracowni. Polistyrenu nie można autoklawować w celu ponownego użycia, bo mięknie i odkształca się w 121 °C.

Najczęstsze pytania

Co oznacza oznaczenie TC na płytce hodowlanej?

Powierzchnia „tissue culture treated”, czyli polistyren poddany obróbce plazmą. Jest hydrofilowa i pozwala przyczepić się komórkom przylegającym. Komórki zawiesinowe hoduje się zwykle w naczyniach nietraktowanych.

Ile pożywki wlać do butli T75?

Zwykle 10–20 ml, czyli warstwa pożywki o grubości kilku milimetrów. Dokładne zakresy podaje producent butli. Zbyt duża objętość pogarsza dostęp tlenu do komórek, zbyt mała grozi wyschnięciem.

Czy można myć i ponownie używać naczyń hodowlanych?

Nie. Naczynia z polistyrenu są jednorazowe, a autoklawowanie je odkształca. Szklane naczynia z dawnych pracowni wymagały specjalnego mycia i sterylizacji, dziś stosuje się je rzadko.

Kiedy butla z filtrem, a kiedy z zakrętką szczelną?

Butla z filtrem sprawdza się w inkubatorze CO₂, bo gaz wymienia się przez filtr przy dokręconej zakrętce. Zakrętka szczelna służy do transportu i hodowli w pożywkach niewymagających CO₂.

Jak przeliczyć liczbę komórek przy zmianie naczynia?

Proporcjonalnie do powierzchni wzrostu. Jeśli do T25 wysiewa się 0,5 mln komórek, do T75 wysiewa się około 1,5 mln, bo powierzchnia jest trzy razy większa.

Po co pokrywa się płytki poli-D-lizyną?

Poli-D-lizyna nadaje powierzchni ładunek dodatni i poprawia przyczepianie komórek słabo przylegających, na przykład neuronów i części linii nabłonkowych. Forma D jest odporna na rozkład przez proteazy komórkowe.

Zobacz też: Biotechnologia – sprzęt, odczynniki i metody · Sprzęt laboratoryjny – przewodnik A–Z · Pożywki do hodowli komórkowych i surowica FBS · Inkubator CO₂ do hodowli komórkowych · Mikroskop odwrócony do hodowli komórkowych · Materiały zużywalne – końcówki, probówki, mikropłytki · Wyposażenie laboratorium – lista i konfigurator · Wycena wyposażenia laboratorium

Oceń ten post
Czytaj dalej
Więcej o aparaturze i metodach biologii molekularnej: Biotechnologia – sprzęt, odczynniki i metody →
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x