„Ciemna materia i dinozaury” – Lisa Randall. Recenzja książki o kosmosie i wymieraniu
Ciemna materia i dinozaury. Zdumiewająca wzajemna zależność zdarzeń we Wszechświecie
Lisa Randall
ocena redakcji
- Rzetelność4
- Przystępność3
- Aktualność4
- Wartość dla czytelnika4
Werdykt: Fizyczka z Harvardu łączy kosmologię, geologię i wymieranie dinozaurów. Świetne tło, kontrowersyjna hipoteza w finale – czytać jako propozycję, nie wynik.
- Tytuł oryginału
- Dark Matter and the Dinosaurs: The Astounding Interconnectedness of the Universe
- Tłumaczenie
- Ewa L. Łokas
- Wydawnictwo
- Prószyński i S-ka
- Data wydania
- 3 listopada 2016
- Liczba stron
- 536
- ISBN
- 9788380970076
- Kategoria
- kosmologia, astrofizyka, paleontologia
Lisa Randall, fizyczka teoretyczna z Harvard University, znana z prac nad dodatkowymi wymiarami przestrzeni, postawiła w 2015 r. pytanie, które brzmi jak tytuł filmu: czy ciemna materia mogła zabić dinozaury? Książka „Ciemna materia i dinozaury” rozwija hipotezę, którą autorka opublikowała z Matthew Reece’em w czasopiśmie „Physical Review Letters”. Polskie wydanie Prószyński i S-ka z 2016 r. przełożyła astrofizyczka Ewa L. Łokas.
O czym jest książka?
Większa część książki to przegląd wiedzy, który można czytać niezależnie od głównej hipotezy. Randall tłumaczy, czym jest ciemna materia i skąd wiemy, że stanowi około 85 proc. materii we Wszechświecie (krzywe rotacji galaktyk, soczewkowanie grawitacyjne, mikrofalowe promieniowanie tła). Opisuje budowę Drogi Mlecznej, Układ Słoneczny, Obłok Oorta, komety i planetoidy. Następnie przechodzi do geologii: kraterów uderzeniowych, warstwy irydu na granicy kredy i paleogenu odkrytej przez Alvareza oraz krateru Chicxulub na Jukatanie.
Hipoteza autorki pojawia się w ostatniej części. Randall proponuje, że niewielka część ciemnej materii może oddziaływać sama ze sobą i tworzyć cienki dysk w płaszczyźnie Galaktyki. Słońce, krążąc wokół centrum Drogi Mlecznej, przechodzi przez ten dysk mniej więcej co 35 milionów lat. Grawitacja dysku mogłaby wtedy wytrącać komety z Obłoku Oorta i kierować część z nich do wnętrza Układu Słonecznego, co zwiększałoby częstość wielkich uderzeń. Jednym z nich byłby Chicxulub sprzed 66 milionów lat.
Czego się dowiesz z tej książki?
- jakie obserwacje przekonały astronomów, że istnieje ciemna materia,
- jak wygląda budowa Drogi Mlecznej i ruch Słońca wokół jej centrum,
- czym są Obłok Oorta i komety długookresowe,
- jak odkryto krater Chicxulub i warstwę irydu na granicy kredy i paleogenu,
- jak działa hipoteza „ciemnego dysku” i czego potrzeba, by ją sprawdzić.
Jak czytać tę książkę?
Rozdziały o ciemnej materii i Galaktyce są najbardziej wymagające; autorka używa wielu pojęć z fizyki cząstek i warto czytać je powoli, wracając do wcześniejszych definicji. Rozdziały geologiczne i paleontologiczne są lżejsze i mogą posłużyć jako samodzielna lektura o wymieraniu kredowym. Hipotezę ciemnego dysku trzeba traktować jako spekulację: dane z satelity Gaia, opublikowane po wydaniu książki, ograniczyły możliwą gęstość takiego dysku, a statystyka okresowości kraterów jest dyskusyjna. Randall sama pisze uczciwie, że to propozycja do sprawdzenia, a nie gotowy wynik.
O autorze
Lisa Randall (ur. 1962) jako pierwsza kobieta otrzymała stałą profesurę fizyki teoretycznej w Princeton, a potem na Uniwersytecie Harvarda. Razem z Ramanem Sundrumem zaproponowała w 1999 r. model, w którym dodatkowy wymiar przestrzeni jest silnie zakrzywiony, co mogłoby wyjaśnić, dlaczego grawitacja jest tak słaba w porównaniu z innymi oddziaływaniami. Napisała też książki „Ukryte wymiary Wszechświata” i „Pukając do nieba bram”, w których opisuje fizykę cząstek i Wielki Zderzacz Hadronów.
Mocne strony
- Łączenie dziedzin. Kosmologia, astronomia, geologia i paleontologia spotykają się w jednym wywodzie, co rzadko udaje się w jednej książce.
- Uczciwość metodologiczna. Autorka pokazuje, jak buduje się hipotezę, jakie dane by ją potwierdziły, a jakie obaliły.
- Dobry przekład. Ewa L. Łokas jest astrofizyczką, więc terminologia jest poprawna i spójna.
Słabsze strony
- Nierówne tempo. Długie rozdziały przeglądowe sprawiają, że główna hipoteza pojawia się dopiero po kilkuset stronach.
- Trudność. Fragmenty o fizyce cząstek i oddziaływaniach ciemnej materii są dla laika ciężkie mimo braku wzorów.
- Słabe wsparcie danych. Hipoteza okresowych uderzeń ma niewielkie poparcie obserwacyjne, czego tytuł nie sugeruje.
Dla kogo?
Dla czytelników, którzy znają już podstawy astronomii i chcą zobaczyć, jak fizyk łączy różne dziedziny. Dobra dla studentów fizyki i geologii, mniej dla osób, które dopiero zaczynają przygodę z kosmologią.
Werdykt
3,8/5. Ambitna książka z bardzo dobrym przeglądem wiedzy o ciemnej materii i wymieraniu dinozaurów, ale główna hipoteza jest słabo poparta danymi. Warto czytać ją jako lekcję, jak powstaje teoria naukowa.
Przeczytaj też nasze recenzje
- „Koniec wszystkiego” (Katie Mack)
- „Szóste wymieranie” (Kolbert)
- „Astrofizyka dla zabieganych” (Tyson)
- Wszystkie recenzje i ranking książek →
Powiązane artykuły na Biomist
Źródła
- Lubimyczytac.pl – dane polskiego wydania.
- Opis bibliograficzny w katalogu Biblioteki Narodowej: Prószyński Media, Warszawa 2016, 535 stron, przekład Ewa L. Łokas.