„Ciemna materia i dinozaury” – Lisa Randall. Recenzja książki o kosmosie i wymieraniu

0

Ciemna materia i dinozaury. Zdumiewająca wzajemna zależność zdarzeń we Wszechświecie

Lisa Randall

3,8/5
ocena redakcji
  • Rzetelność4
  • Przystępność3
  • Aktualność4
  • Wartość dla czytelnika4

Werdykt: Fizyczka z Harvardu łączy kosmologię, geologię i wymieranie dinozaurów. Świetne tło, kontrowersyjna hipoteza w finale – czytać jako propozycję, nie wynik.

Tytuł oryginału
Dark Matter and the Dinosaurs: The Astounding Interconnectedness of the Universe
Tłumaczenie
Ewa L. Łokas
Wydawnictwo
Prószyński i S-ka
Data wydania
3 listopada 2016
Liczba stron
536
ISBN
9788380970076
Kategoria
kosmologia, astrofizyka, paleontologia
Ocena czytelników
–
Brak ocen – bądź pierwszy
Jedna ocena z jednego urządzenia. Napisz recenzję

Recenzja redakcyjna · Jak oceniamy książki

Lisa Randall, fizyczka teoretyczna z Harvard University, znana z prac nad dodatkowymi wymiarami przestrzeni, postawiła w 2015 r. pytanie, które brzmi jak tytuł filmu: czy ciemna materia mogła zabić dinozaury? Książka „Ciemna materia i dinozaury” rozwija hipotezę, którą autorka opublikowała z Matthew Reece’em w czasopiśmie „Physical Review Letters”. Polskie wydanie Prószyński i S-ka z 2016 r. przełożyła astrofizyczka Ewa L. Łokas.

O czym jest książka?

Większa część książki to przegląd wiedzy, który można czytać niezależnie od głównej hipotezy. Randall tłumaczy, czym jest ciemna materia i skąd wiemy, że stanowi około 85 proc. materii we Wszechświecie (krzywe rotacji galaktyk, soczewkowanie grawitacyjne, mikrofalowe promieniowanie tła). Opisuje budowę Drogi Mlecznej, Układ Słoneczny, Obłok Oorta, komety i planetoidy. Następnie przechodzi do geologii: kraterów uderzeniowych, warstwy irydu na granicy kredy i paleogenu odkrytej przez Alvareza oraz krateru Chicxulub na Jukatanie.

Hipoteza autorki pojawia się w ostatniej części. Randall proponuje, że niewielka część ciemnej materii może oddziaływać sama ze sobą i tworzyć cienki dysk w płaszczyźnie Galaktyki. Słońce, krążąc wokół centrum Drogi Mlecznej, przechodzi przez ten dysk mniej więcej co 35 milionów lat. Grawitacja dysku mogłaby wtedy wytrącać komety z Obłoku Oorta i kierować część z nich do wnętrza Układu Słonecznego, co zwiększałoby częstość wielkich uderzeń. Jednym z nich byłby Chicxulub sprzed 66 milionów lat.

Czego się dowiesz z tej książki?

  • jakie obserwacje przekonały astronomów, że istnieje ciemna materia,
  • jak wygląda budowa Drogi Mlecznej i ruch Słońca wokół jej centrum,
  • czym są Obłok Oorta i komety długookresowe,
  • jak odkryto krater Chicxulub i warstwę irydu na granicy kredy i paleogenu,
  • jak działa hipoteza „ciemnego dysku” i czego potrzeba, by ją sprawdzić.

Jak czytać tę książkę?

Rozdziały o ciemnej materii i Galaktyce są najbardziej wymagające; autorka używa wielu pojęć z fizyki cząstek i warto czytać je powoli, wracając do wcześniejszych definicji. Rozdziały geologiczne i paleontologiczne są lżejsze i mogą posłużyć jako samodzielna lektura o wymieraniu kredowym. Hipotezę ciemnego dysku trzeba traktować jako spekulację: dane z satelity Gaia, opublikowane po wydaniu książki, ograniczyły możliwą gęstość takiego dysku, a statystyka okresowości kraterów jest dyskusyjna. Randall sama pisze uczciwie, że to propozycja do sprawdzenia, a nie gotowy wynik.

O autorze

Lisa Randall (ur. 1962) jako pierwsza kobieta otrzymała stałą profesurę fizyki teoretycznej w Princeton, a potem na Uniwersytecie Harvarda. Razem z Ramanem Sundrumem zaproponowała w 1999 r. model, w którym dodatkowy wymiar przestrzeni jest silnie zakrzywiony, co mogłoby wyjaśnić, dlaczego grawitacja jest tak słaba w porównaniu z innymi oddziaływaniami. Napisała też książki „Ukryte wymiary Wszechświata” i „Pukając do nieba bram”, w których opisuje fizykę cząstek i Wielki Zderzacz Hadronów.

Mocne strony

  • Łączenie dziedzin. Kosmologia, astronomia, geologia i paleontologia spotykają się w jednym wywodzie, co rzadko udaje się w jednej książce.
  • Uczciwość metodologiczna. Autorka pokazuje, jak buduje się hipotezę, jakie dane by ją potwierdziły, a jakie obaliły.
  • Dobry przekład. Ewa L. Łokas jest astrofizyczką, więc terminologia jest poprawna i spójna.

Słabsze strony

  • Nierówne tempo. Długie rozdziały przeglądowe sprawiają, że główna hipoteza pojawia się dopiero po kilkuset stronach.
  • Trudność. Fragmenty o fizyce cząstek i oddziaływaniach ciemnej materii są dla laika ciężkie mimo braku wzorów.
  • Słabe wsparcie danych. Hipoteza okresowych uderzeń ma niewielkie poparcie obserwacyjne, czego tytuł nie sugeruje.

Dla kogo?

Dla czytelników, którzy znają już podstawy astronomii i chcą zobaczyć, jak fizyk łączy różne dziedziny. Dobra dla studentów fizyki i geologii, mniej dla osób, które dopiero zaczynają przygodę z kosmologią.

Werdykt

3,8/5. Ambitna książka z bardzo dobrym przeglądem wiedzy o ciemnej materii i wymieraniu dinozaurów, ale główna hipoteza jest słabo poparta danymi. Warto czytać ją jako lekcję, jak powstaje teoria naukowa.

Przeczytaj też nasze recenzje

Powiązane artykuły na Biomist

Źródła

Oceń ten post
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x