Tkanki roślinne twórcza, merystemy ,stałe, okrywające

·         Tkanką nazywamy grupę komórek wyspecjalizowanych do pełnienie określonej funkcji w organizmie.
·         Komórki tworzące tkankę mają najczęściej wspólne pochodzenie (czyli wywodzą się z tej samej części zarodnika) i zbliżoną budowę (choć zdarzają się tkanki zbudowane z kilku odrębnych typów komórek). Najważniejszą cechą tych komórek jest konieczność przystosowania się do lądowego trybu życia (mając na myśli komórki roślinne).
·         Komórki roślinne połączone są pektynami, czyli cukrowcami, które splatają ze sobą ściany sąsiadujących komórek. Łączność między nimi jest możliwa dzięki systemowi jamek, przez które przenikają pasma cytoplazmy, zwane plazmodesmami.
·         W zależności od stopnia ewolucyjnego zaawansowania danej grupy roślin zielonych oraz od stopnia przystosowania do warunków lądowych stopień wykształcenia tych roślin jest różny.
·         Najbardziej rozwinięte rośliny to nasienne.
·         Wyróżniamy dwa podstawowe typy tkanek: twórcze i stałe.


7.1. Tkanki twórcze

·         Rośliny mają „nieograniczony wzrost” ponieważ rosną przez całe życie.
·         Rośliny przyrastają w ściśle określonych miejscach – najczęściej na szczycie łodygi i korzenia (wzrost) oraz pomiędzy wiązkami przewodzącymi (grubość). Jest to tak zwany wzrost zlokalizowany. Takie wzrastanie umożliwiają znajdujące się w tych miejscach specyficzne tkanki, zwane tkankami twórczymi lub merystemami.

Charakterystyka komórkowa tkanek twórczych

·         Komórki tworzące tkanki merystematyczny mają charakter embrionalny.
·         Są drobne, mają cienkie ściany komórkowe, gęstą cytoplazmę z niewielkimi wodniczkami, duże jądro.
·         W komórkach znajdują się proplastydy, czyli nie w pełni wykształcone plastydy.
·         Ich najważniejszą cechą jest zdolność do podziałów, dzięki tej cesze są one miejscem tworzenia się coraz to nowych komórek, które później różnicują i przekształcają w komórki tkanek stałych.

Rodzaje merystemów

·         Merystemy zazwyczaj dzieli się ze względu ich występowania w roślinie.
·         Merystemy:
Wierzchołkowe:
Wstawowe (interkalarne):
Boczne:
Przyranne (kallus):
Archesporialne:
Tworzą: stożki wzrostu łodygi i korzenia.
Umiejscowione są: na szczycie rosnącej łodygi i korzenia.
Powodują: przyrost na długość i nieznaczny na grubość.
Stożki wzrostu zbudowane są z komórek delikatnych i wrażliwych na uszkodzenia, są chronione w łodydze przez specjalnie ukształtowane liście okrywające, a w korzeniu – przez ochronną wielokomórkową czapeczkę.
Tworzą się one zazwyczaj u tych roślin, które szybko wykształciły na szczycie łodygi kwiat lub kwiatostan.
Umiejscowione są: wzdłuż łodygi w tak zwanych węzłach.
Powodują: przyrost pędu na długość.
Można je zaobserwować u niektórych roślin jednoliściennych (traw, turzyc), a spośród dwuliściennych między innymi także w goździkowych.
Tworzą: wtórne przyroście łodygi i korzenia na grubość.
Wyróżnia się dwa rodzaje:*Kambium (miazga twórcza):
Tworzy się w postaci walca wzdłuż łodygi i korzenia, pomiędzy łykiem i drewnem pierwotnym.
Powoduje: przyrost na grubość, który spowodowany jest tworzeniem się merystem nowych komórek drewna (zwykle środka walca) i łyka (na zewnątrz walca).
*Fellogen (miazga korkotwórcza):
Tworzy się pod skórką łodygi (czyli pod pierwotną tkanką okrywającą) i produkuje nowe warstwy komórek wtórnej tkanki okrywającej, zwane korkiem. Miazga korkotwórcza w typowej postaci nie występuje w korzeniu, jest w nim zastępowana przez zewnętrzną warstwę komórek walca osiowego, czyli okolnicę.
Tworzy się w miejscach zranienia rośliny najczęściej z okolicznych komórek tkanki miękiszowej.
Powoduje: stopniowe zabliźnianie się i zarastanie ran
Kallus powstaje zazwyczaj u roślin wieloletnich, mających postać drzew lub krzewów.
Tworzą: haploidalne zarodniki.
Umiejscowione są: w zarodniach.
Merystemy zarodkowe: Z nich w całości zbudowane są zarodki. Umiejscowione są: w nasionach.
Z takiej tkanki biorą początek niektóre inne merystemy. W jego komórkach zachodzą podziały mejotyczne.
·         Często stosuje się podział tkanek merystematycznych na pierwotne i wtórne.
Pierwotne:
Wtórne:
Np. wierzchołkowe, interkalarne, niektóre archesporialne.
To takie, które wywodzą się bezpośrednio z zarodkowego i powodują przyrost pierwotnej rośliny.
Np. boczne, przyranne, pozostałe archesporialne.
Powstają w komórkach należących do tkanek stałych, w określonych sytuacjach przyjmują powtórnie formę embrionalną – zdolną do podziałów.

7.2. Tkanki stałe

·         Cechą wyróżniającą komórki tych tkanek jest niezdolność do podziałów.
·         Są większe od komórek merystematycznych, mają grubszą wtórną ściankę komórkową, dużą wakuolę, często zajmującą prawie całe wnętrze komórki oraz w pełni wykształcone plastydy.
·         Są tak wyspecjalizowane, że czasem z komórki pozostaje tylko zgrubiała ściana a cale wnętrze (cytoplazma i wszystkie organelle) ulegają zniszczeniu.
·         Wyróżnia się następujące rodzaje tkanek stałych: okrywającamiękiszowawzmacniająca,przewodząca oraz wydzielnicza.

Tkanka okrywająca

·         Tkankę ta tworzy zewnętrzną powłokę roślin, chroni ją przed niekorzystnym wpływem czynników środowiska zewnętrznego oraz przed nadmiernym parowaniem wody.
·         Tkankę okrywająca dzielimy na: pierwotną i wtórną.
·         Tkanka pierwotna u roślin zielonych, a także w młodych organach drzew i krzewów ma postać jednowarstwowej skórki.
·         W częściach nadziemnych skórka nosi nazwę epidermy, a w korzeniach ryzodermy bądźepiblemy.
Komórki epidermy:
Ściśle do siebie przylegają, są żywe i pozbawione chloroplastów (wyjątkowo chloroplasty mogą być w skórce roślin cieniolubnych). Ich zewnętrzna ściana jest pogrubiona i dodatkowo pokryta z wierzchu, czyli adkrustowana warstwą tłuszczowców. Związki te zwane są kutyną, i tworzą jednolitą powłokę otaczającą całą nadziemną część rośliny – kutykulę.
Komórki ryzodermy:
Część podziemna rośliny nie ma tej warstwy ochronnej (zazwyczaj).
·         Skórka jest tkanką niejednorodną.
·         Jej komórki przekształcają się w charakterystyczne wytwory, np. aparaty szparkowewłoski,kolce, a także włośniki.
Aparaty szparkowe:
Są konieczne do wymiany gazowej i kontrolowania parowania wody, czyli transpiracji. Składają się z dwóch komórek szparkowych (wątrobowce – wyjątek), między którymi znajduje się szczelina. Napływ wody do tych komórek powoduje zwiększenie w nich uwodnienia, czyli turgoru. W zależności od typu aparatu szparkowego powoduje to albo wygięcie komórek (w dwuliściennych) albo ich rozsunięcie (u jednoliściennych), co prowadzi do powiększenia szczeliny. I odwrotnie, jeśli wody brakuje w komórkach. Największe skupisko aparatów szparkowych to spodnia powierzchnia liści, choć spotykane też są na wierzchu liści, na niezdrewniałych łodygach, na owocach. Nie ma ich w skórce korzenia.
Włoski:
Są tworami jedno- lub wielokomórkowymi. Spełniają różne funkcje.
*Rozgałęzione włoski tworzą grubą „filcową” powłokę na liściach i łodygach, zwaną kutnerem. Taka puchata warstwa chroni roślinę przed nadmiernym nasłonecznieniem i gwałtownymi zmianami temperatury, ograniczając parowanie, a także zniechęca pasożyty. Występują m.in., szarotki alpejskiej i dziewanny.
*Włoski czepne są zaopatrzone w różnego rodzaju haczyki, dzięki którym umożliwiają roślinom przyczepienie się do podłoża. Występują m.in., u chmielu iprzytulii czepnej.
*Włoski parzące pełnią funkcje obronne. Występują m.in., u pokrzywy.
*Włoski wydzielnicze (gruczołowe) produkują olejki zapachowe (np. pelargonii) lub enzymy trawienne w wypadku roślin owadożernych (np. rosiczki).
*Włoski są charakterystyczne dla nadziemnej części rośliny.
Kolce:
W ich tworzeniu bierze udział skórka oraz leżąca poniżej tkanka miękiszowa. W przeciwieństwie do cierni, które są skróconymi pędami, kolce nią mają własnej wiązki przewodzącej i dają łatwo się odłamać. Występują m.in., u róży, na jej łodydze.
Włośniki:
Tworzone są przez ryzodermę (skórkę korzenia) w jego szczytowej części. Są zawsze jednokomórkowe. Ich rolą jest zwiększenie powierzchni, która pobiera wodę i związki nieorganiczne (sole mineralne). Włośników nie mają rośliny wodne i żyjące w mikoryzie elektroficznej z grzybami.


Wtórna tkanka okrywająca

·         Korek (fellem) to wtórna tkanka okrywająca, tworzy się na organach wykazujących wtórny przyrost na grubość, zastępując skórkę, która z czasem odpada.
·         Korek jest wytworem fellogenu i składa się z licznych martwych komórek, z których pozostały jedynie ściany komórkowe wypełnione powietrzem. Ściany te zawierają substancje zwaną suberyną.
·         Jest on strukturą lekką i całkowicie nieprzepuszczalną dla gazów i pary wodnej. Dzięki takiej budowie korka, jest on znakomitym izolatorem termicznym. Ogranicza parowanie i wymianę gazową, dlatego wykształcone są przetchlinki, czyli miejsca w których komórki nie przylegają ściśle do siebie.
·         W przeciwieństwie do aparatów szparkowych, przetchlinki składają się z martwych komórek i są stale otwarte. Fellogen, oprócz tworzenia nowych komórek korka, często odkłada też jedną lub kilka warstw żywych komórek do wewnątrz. Mają one cechy komórek miękiszowych i zwane są fellodermą.
·         Łącznie wszystkie te trzy warstwy (korek, fellogen i felloderma) tworzą korkowicę.

Tkanka miękiszowa

·         Przez botaników bywa nazywana parenchymą, ale nie należy traktować jej jak parenchymę wypełniającą wnętrze jamy ciała płazińców.
·         Jest podstawowym rodzajem tkanek, które budują wnętrze rośliny.
·         Jej komórki są: dużemają dużą wakuolęcienkie ściany komórkowepomiędzy komórkami występują mniejsze lub większe przestwory komórkowe.
·         Podstawową postacią tej tkanki jest – miękisz zasadniczy, oprócz jego występuje też w kilku innych odmianach.
·         Charakterystyka miękiszów:
Miękisz asymilacyjny:
Jego komórki mają liczne soczewkowate chloroplasty; jego tkanka, która ma największy udział w fotosyntezie. Miękisz ten przybiera takie formy jak:
Miękisz gąbczasty:
ma duże przestwory komórkowe; występuje u roślin: jednoliściennych, dwuliściennych i paprotników.
Miękisz palisadowy:
zbudowany jest z komórek cylindrycznych o małych przestworach; występuje w górnej części liści u dwuliściennych i paprotników.
Miękisz wieloramienny:
jego komórki mają silnie pofałdowaną powierzchnię; występuje w igłach niektórych nagonasiennych.
Miękisz spichrzowy:
Nie posiada chloroplastów; zawiera liczne ziarna materiałów zapasowych tj. skrobi, tłuszczów lub białek; występuje w organach spichrzowych roślin, czyli np. w bulwach ziemniaków, korzeniach marchewki, liści kapusty, cebuli oraz w mięsistych częściach owoców i w nasionach.
Miękisz wodonośny:
Służy do magazynowania wody; występuje u roślin mających ograniczony dostęp do wody, na przykład u kaktusów, rozchodników czy wilczomleczy, czyli u tak zwanych sukulentów.
Miękisz powietrzny (przewietrzający):
Ma bardzo rozwinięty system przestworów międzykomórkowych, tworzące prawdziwe kanały wentylacyjne, którymi gazy mogą swobodnie przemieszczać się w roślinie. Taki miękisz występuje u roślin bagiennych i wodnych mających takie organy jak (np. korzeń), w których wymiana gazowa jest utrudniona.

Tkanka wzmacniająca

·         Tkanka ta jest przystosowana do obciążeń mechanicznych występujących w środowisku lądowym.
·         Komórki tkanki wzmacniającej mają zgrubiałe ściany, ich rozmieszczenie w roślinie powoduje wytrzymałość na czynniki dynamiczne (np. wiatr), a także statyczne (np. masa liści czy owoców).
·         Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje tkanki wzmacniającej: kolenchymę oraz sklerenchymę:
Kolenchyma (zwarcica):
Sklerenchyma (twardzica):
·         Jest zbudowana z komórek żywych.
·         Często jej komórki zawierają chloroplasty.
·         Jej komórki mają celulozowo-pektynowe wzmocnienia.
·         Albo w narożnikach komórek –kolenchymę kątową.
·         Albo na stycznych powierzchniach kolejnych warstw komórek – kolenchymę płatową.
·         Tkanka ta występuje w ogonkach liściowych oraz w obwodowych częściach młodych łodyg zielonych.
·         Nie hamuje wzrostu tych organów, bo zbudowana jest z elastycznych komórek.
·         Jest zbudowana z komórek martwych.
·         Jej komórki zawierają często samą ścianę komórkową.
·         W tych ścianach odkłada się cukier lignina (pomiędzy włóknami celulozowymi), czyli ściany są inkrustowane ligniną.
·         Ściany te nazywa się zdrewniałymi.
·         Włókna sklerenchymatyczne to wydłużone (do 10cm w łodygach) elementy sklerenchymy.
·         Elementy sklerenchymy mogą też być graniaste bądź okrągławe i wtedy nazywane są komórkami kamiennymi lub sklereidami (tworzą takie struktury, jak łupiny nasion np. orzechy, pestki); są też rozpuszczane w tkance miękiszowej np. w pobliżu gniazda nasiennego owocu gruszy.
·         Ogólnie włókna spotyka się w łodygach, które zakończyły swój wzrost, a także w drewnie wtórnym.

Tkanka przewodząca

·         Tkanka służy do transportu substancji w roślinie.
·         Transport odbywa się w dwóch kierunkach: od korzeni do liści – woda i sole mineralne; od liści po całej roślinie, w tym też organów spichrzowych – produkty fotosyntezy (asymilaty).
·         Rośliny dużo łatwiej transportują wodę niż asymilaty.
·         Wodę przewodzą łatwiej, ponieważ parując tworzy podciśnienie wyciągające w górę następne porcje wody bez użycia energii rośliny. Nazywa się to biernym mechanizmem transportu, zwany też siłą ssącą liści.
·         Produkty fotosyntezy natomiast muszą być jakby na siłę przepychane z komórki do komórki przy użyciu energii pochodzącej ze związków chemicznych (takich jak ATP). Proces ten nazywa się transportem aktywnym.
·         Z powodu transportu aktywnego i biernego mechanizmu transportu, tkanka przewodząca dzieli się na: drewno (ksylem) oraz łyko (floem).
·         Charakterystyka drewna i łyka:
Drewno (ksylem):
Łyko (floem):
·         Służy do transportu wody i soli mineralnych (czyli mechanizm transportu biernego).
·         Zbudowane jest z martwych komórek.
·         Ewolucyjnie starsze komórki nazywa się cewkami.
·         Cewki mają wrzecionowaty kształt i liczne jamki lejkowate o złożonej budowie.
·         Jamki te składają się z dwóch „lejków” odwróconych do siebie szerszymi stronami. Pośrodku jamki znajduje się krążek – torus, zawieszony on jest na ściankach pierwotnych komórek i pełni funkcje zatyczki.
·         Przepływ wody odbywa się przez jamki z komórki do komórki, czyli nie w linii prostej.
·         Bardziej zaawansowana forma drewna stworzona jest z naczyń.
·         Naczynia to ustawione w pionowo szeregi komórki, u których zanikły poprzeczne ściany, tak że tworzą rury, którymi woda może swobodnie wędrować w górę.
·         Ścianki są wzmocnione w formie np. spiralek, pierścieni.
·         Cewki występują u paprotników i nagonasiennych, a naczynia u okrytonasiennych.
·         Przewodzi produkty fotosyntezy.
·         Zbudowane jest z komórek żywych.
·         Pierwotniejszą formą łyka są komórki sitowe, które na swojej powierzchni mają skupiska prostych jamek, tak zwane pola sitowe.
·         Bardziej zaawansowaną formą komórek łyka są rurki sitowe, ułożone podobnie jak rurki naczyniowe jedna na drugiej w ciągi komunikacyjne.
·         W takim wypadku pola sitowe ułożone są na poprzecznych ścianach rurek.
·         W dojrzałych komórkach łyka na ogół zanika jądro komórkowe, a jego funkcje częściowo przejmują jądra sąsiednich komórek przyrurkowych.
·         Komórki sitowe występują u paprotników i nagonasiennych, a rurki sitowe u okrytonasiennych.
Drewno i łyko nie są tkankami jednorodnymi. Prócz wyżej wymienionych występują też w nich: włókna drzewne i łykowe – pełniące funkcje wzmacniające oraz komórki miękiszowe – pełniące funkcje odżywcze.
·         U roślin wykazujących wtórny przyrost na grubość wyodrębnia się dwa rodzaje tkanki przewodzącej: pierwotną (tworzy się bezpośrednio z merystemów wierzchołkowych) i wtórną(tworzy się przez merystemy boczne).
·         Tkanka wydzielnicza różni się od pozostałych tym, że nie zawsze tworzy wielokomórkowe struktury.
·         Zazwyczaj komórki tej tkanki są wyspecjalizowane, wydzielające określone substancje.
·         Biorąc pod uwagę położenie, wyodrębniamy dwie grupy utworów wydzielniczych:
Powierzchniowe:
Wewnętrzne:
·         Do tej grupy należą włoski gruczołowe i miodniki – znajdują się w kwiatach okrytonasiennych i wydzielają nektar, który zwabia owady.
·         Wypotniki, inaczej szparki wodne lub hydatody wydzielają wodę w postaci płynnej (kroplami).
·         Zdarza się, że skórka pokrywająca płatki kwiatów pełni funkcje wydzielnicze i wydziela substancje zapachowe.
·         Gruczoły trawienne występują np. u rosiczki
·         Zaliczamy do nich rury mleczne, które zbudowane są z komórek, u których zanikły poprzeczne ściany. Wnętrze utworów wypełnia sok mleczny (białka, cukry, woski, garbniki, alkaloidy, kauczuk). Sok mleczny pełni także funkcje ochronną.
·         Kanały żywiczne tworzą się ze specjalnie ukształtowanych przestworów międzykomórkowych w tkance miękiszowej. Występują one najczęściej u roślin iglastych. We wnętrzu kanałów żywicznych znajduje się żywica, która zabezpiecza roślinę przed infekcjami i zwierzętami roślinożernymi.
·         Zbiorniki olejków eterycznych u pomarańczy i innych cytrusów tworzone są też w przestworach międzykomórkowych, ale powstają przez rozpad komórek wydzielniczych.

Artykuł powstał na podstawie:

Biologia klasa 1. OPERON, zakres rozszerzony, Gdynia 2005

Your ads will be inserted here by

Easy Plugin for AdSense.

Please go to the plugin admin page to
Paste your ad code OR
Suppress this ad slot.

Print Friendly, PDF & Email

Kategorie: Biologia,Świat roślin,Tkanki roślinne

Tagi: ,,,,,,,,

4s Komentarzy

Pozostaw odpowiedź